ప్రేమస్వరూపము

క్రింది పంక్తులు నారదభక్తిసూత్రాలలోనివి. "భగవంతునిపై అమితమైన ప్రేమ కలిగియుండటమే భక్తి" అని నారద మహర్షి నిర్వచిస్తారు. "మఱి ప్రేమ అంటే ఏమిటీ" అన్న ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఈ పంక్తులు తరువాత చెబుతారు.

51. అనిర్వచనీయం ప్రేమస్వరూపమ్
ప్రేమ యొక్క నిజమైన తత్త్వం మాటలకు అందనిది, ఇలా ఉంటుందీ అని చెప్పటానికి వీలు కానిది. అనంతమైన ప్రేమను వివరించటానికి, ప్రేమతో పోలిస్తే అననంతాలైన మాటలు ఏ మూలకూ సరిపోవు.

52. మూకాస్వాదనవత్
మూగవాడు దేనినైనా కేవలం ఆస్వాదించగలడే కానీ దేనినీ మాటలలో చెప్పలేడు. అలాగే ప్రేమను కేవలం అనుభవించగలమే తప్ప దానిని మాటలలో వ్యక్తీకరించడం కుదరదు. ప్రేమయొక్క స్వరూపాన్నే కాదు, ప్రేమానుభవాన్ని కూడ మాటలలో వెలిబుచ్చలేము అని అర్థం.
ఈ సందర్భంలో సాక్షాదీశ్వరస్వరూపుడైన దక్షిణామూర్తిని స్మరించటం చాల ఉచితం.
మౌనవ్యాఖ్యాప్రకటితపరంబ్రహ్మతత్త్వం యువానం వర్షిష్ఠాన్తేవసదృషిగణైరావృతం బ్రహ్మనిష్ఠైః।
ఆచార్యేన్ద్రం కరకలితచిన్ముద్రమానన్దమూర్తిం స్వాత్మారామం ముదితవదనం దక్షిణామూర్తిమీడే।।

53. ప్రకాశతే క్వాపి పాత్రే
సరే. ఈ ప్రేమ ఎక్కడ కనబడుతుంది? ప్రేమను పొందటానికి పాత్రులైనవారిలోనే, నూటికో కోటికో ఒక్కరిద్దరిలోనే కనబడుతుంది. తప్పితే ఎవఱిలో పడితే వాఱిలో ప్రకాశించదు. ప్రేమకు అర్హత సంపాదించుకోవటం ఎలా? ప్రేమను పొందటానికి ప్రయత్నించటమే. ప్రయత్నించేకొలదీ తనంత తానుగా ప్రేమ అదే చేరువౌతుంది. సాధారణంగా ఏతావత్ప్రేమకై చాల తక్కువమంది మాత్రమే ప్రయత్నిస్తారు అని చెప్పడమే నూటికో కోటికో ఒక్కరిద్దరిలోనే కనబడుతుంది అనటం వెనక ఆంతర్యం. అలా చాలా అరుదుగా కనబడినా, ప్రయత్నించినవారికి క్రమేణ అందటం మాత్రమే కాకుండా, ఆ పాత్రుని చుట్టూ ఉన్నవారికి కూడ ఆ వెలుగును (ప్రేమను) పంచుతుంది. ప్రపంచాన్ని ప్రేమోద్దీపితం చేస్తుంది, ప్రేమమయం చేస్తుంది.

54. గుణరహితం కామనారహితం ప్రతిక్షణవర్ధమాన మవిచ్ఛిన్నం సూక్ష్మతర మనుభవరూపమ్
మామూలుగా ఈ చరాచరజగత్తులో ఉండే వస్తువులకు ఆపాదించదగిన సత్వము రజస్సు తమస్సు అన్న గుణాలు ప్రేమకు ఉండవు. అలాగే షట్ఛత్రువులు నశించటంవలన ప్రాపంచికమైన ఏ కోరికలూ బంధాలూ ప్రేమను కట్టలేవు. ఐనా, ప్రాపంచికమైన గుణాలూ బంధాలూ ఉంటే ప్రేమ అనిర్వచనీయమైనదీ కేవలాస్వాదనీయమైనదీ అరుదైనదీ ఎందుకౌతుంది? అలాంటి ప్రేమను ఒకసారి అనుభవించటం మొదలైతే, ఆ ప్రేమకు నిరంతరం పెరుగుదలే తప్పితే తరుగుదల ఉండదు. కోరికకూ ప్రేమకూ ఇదే ప్రధానమైన తేడా. తీరిన తరువాత కోరిక తరిగిపోతుంది. ప్రేమ అనుభవించేకొద్దీ పెరుగుతూనే ఉంటుంది (అనుభవంలో మాత్రమే కాదు, పరిధిలో కూడా). అందుకే ప్రేమ ఆనందస్వరూపం, అమృతం. ప్రేమే భగవంతుడు, భగవంతుడే ప్రేమ. ఈ ప్రపంచమంతటా ప్రేమ నిండి ఉంది. స్థూలమైనవాటికి ఇలాంటి సర్వవ్యాపకత్వం ఉండదు. ఉదాహరణకు, భూమినీ నీటినీ తీసుకుంటే, భూమి చేరలేని ప్రదేశాలలో కూడ నీరు చేరగలదు. అందువల్ల భూమి నీటికన్నా స్థూలమైనదీ (gross), లేదా భూమికన్నా నీరు సూక్ష్మమైనదీ (subtle) అంటున్నాం. నీటి కన్నా నిప్పుకూ, నిప్పు కన్నా గాలికీ, గాలి కన్నా శూన్యానికీ (ఆకాశానికీ) సూక్ష్మత ఎక్కువ. ప్రేమ వీటన్నింటికన్నా చాలా సూక్ష్మమైనది. అంటే ఎక్కడైనా దేనియందైనా చేరిపోగలదు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ప్రేమ అనంతమైనది. మఱి ఇలాంటి అనంతమైన మితిలేని ప్రేమను పరిమితమైన మాటలలో చెప్పడం కుదరదు కాబట్టి ప్రేమ కేవలం అనుభవైకవేద్యం.

55. తత్ప్రాప్య తదేవావలోకతి తదేవ శృణోతి తదేవ భాషయతి తదేవ చిన్తయతి
ప్రేమను అనుభవంలోకి తెచ్చుకున్నవారికి ఈ సృష్టిలో దేనిని చూచినా ప్రేమమయంగానే కనబడుతుంది (సూక్షతరమ్). ఏది చూచినా ప్రేమమయంగానే కనబడుతూంటే, దేనినీ అసహ్యించుకోవడమంటూ ఉండదు. ఏది విన్నా ప్రేమగానే వినబడుతుంది. వ్యర్థభాషణలూ కామాలాపాలూ వ్యంగ్యసంభాషణలూ దూషణలూ అన్నీ ప్రేమవాక్కులుగానే వినబడడం చేత ఎవఱిపైనా రాగద్వేషాలు ఉండవు. ఏది మాట్లాడుదామన్నా ప్రేమగానే పలుకబడుతుంది. ఇది కావాలీ ఇది వద్దూ అన్న కార్యకారణసంబంధాలు తెగిపోవటం చేత తక్కువగానే మాట్లాడుతారు, ఒకవేళ మాట్లాడినా ప్రేమతో నిండియుండటం చేత అది అందఱికీ ఆహ్లాదకరంగానే ఉంటుంది. ఏది ఆలోచించినా ప్రేమతోనే ఆలోచించబడుతుంది. మనోవాక్కాయకర్మలు ప్రేమయందే వాటి ప్రతిపత్తిని కలిగి ఉంటాయి.
భక్తిని భగవంతునియందు ప్రేమగా చెప్పడం వలన, ఆ భక్తి కలిగినవానికి ఈ లోకంలో అన్నిటియందూ భగవంతుడే గోచరిస్తాడు. ఏమి విన్నా భగవంతుని మధురమంగళనాదంగానే వినబడుతుంది. ఏమి అందామన్నా భగవంతునితో సంభాషిస్తున్నామన్న స్పృహవలన మృదువాక్కులే నోటియందు జనిస్తూ ఉంటాయి. కర్మ వాక్కులతో పాటు మనస్సులో కూడ భగవంతుడే ఎల్లప్పుడూ కొలువైయుంటాడు. తనే ఆనందస్వరూపమని తెలుసుకుంటాడు. ఇతరమైన ప్రాపంచిక సౌఖ్యాలను ఇచ్చేవి ఏవీ దీనిముందు అగుపడవు, వినబడవు, అనబడవు. ఇలా నిరంతరమూ ఆనందంలో మునిగి తేలటమే మోక్షం.

ఆ నో భద్రాః క్రతవో యన్తు విశ్వతః

ఋగ్వేదములోని ౧టి మణ్డలములో ౮౯వ సూక్తములోని ౧టి ఋక్కు:

ఆ నో భద్రాః క్రతవో యన్తు విశ్వతో೭దబ్ధాసో అపరీతాస ఉద్భిదః।
దేవా నో యథా సదమిద్వృధే అసన్నప్రాయువో రక్షితారో దివేదివే।।

* * *

ఇప్పుడు ఆ నో భద్రాః క్రతవో యన్తు విశ్వతః అన్న వాక్యానికి అర్థం గమనిస్తే:

౧ ఋగ్వేదముపై వ్రాయబడిన సాయణాచార్యభాష్యం ప్రకారం--

నో೭స్మాన్ క్రతవో೭గ్నిష్టోమాదయో మహాయజ్ఞా విశ్వతః సర్వస్మాదపి దిగ్భాగాదా యన్తు ఆగచ్ఛన్తు. కీదృశాః క్రతవః. భద్రాః సమీచీనఫలసాధనత్వేన కల్యాణా భజనీయా వా.

నః మనను, క్రతవః అగ్నిష్టోమము మొదలైన మహాయజ్ఞములు, విశ్వతః అన్ని దిక్కులనుండి, ఆ యన్తు వచ్చునుగాక (వచ్చి రక్షించునుగాక). ఎలాంటి క్రతువులు? భద్రాః మంచి ఫలములను సాధింపజేయటంద్వారా కల్యాణములైనవీ కొలవదగినవైనవీ ఐన క్రతువులు.

౨ క్రియతే క్రతుః అని అమరకోశంలో క్షీరస్వామికృతభాష్యం. ఈ ప్రకారంగా చూస్తే మంచి చేతలు అన్న అర్థం కూడ తీసుకోవచ్చు. అప్పుడు భద్రములైన (భద్రములైన) చేతలు (క్రతవః) అన్నివైపులనుండి (విశ్వతః) మనకు (నః) వచ్చునుగాక (ఆ యన్తు).

క్ఌప్తంగా, మనకు మంచి జఱుగుగాక అని అర్థం.

౩ ఇదే వాక్యానికి స్వామి వివేకానంద చెప్పిన అర్థం "మంచి ఆలోచనలు నలుదిశలనుండీ మనకు కలుగునుగాక" అని.

కృష్ణాజినం దర్భమయీ చ మౌఞ్జీ

కృష్ణాజినం దర్భమయీ చ మౌఞ్జీ పాలాశదణ్డః పరిధానశాటీ।
యజ్ఞోపవీతఞ్చ దిశన్తు నిత్యం వటోశ్చిరాయుశ్శుభకీర్తివిద్యాః।।

కృష్ణ-అజినమ్ దర్భమయీ చ మౌఞ్జీ పాలాశ-దణ్డః పరిధాన-శాటీ యజ్ఞోపవీతమ్ చ దిశన్తు నిత్యమ్ వటోః చిరాయుః శుభ-కీర్తి-విద్యాః

కృష్ణజింకచర్మమూ, ముంజ-దర్భలతో చేయబడిన ఒడ్డాణమూ, మోదుగకఱ్ఱా, అంగవస్త్రమూ, జంధ్యమూ నిత్యమూ (నిత్యముగా) వటువుకి చిరాయువునీ శుభాన్నీ కీర్తినీ విద్యలనీ ఇచ్చుగాక.

జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః

జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః
న్యస్తా రాఘవమస్తకే చ విలసత్కున్దప్రసూనాయితాః।
స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితా యా ఇన్ద్రనీలాయితాః
ముక్తాస్తాశ్శుభదా భవన్తు భవతాం శ్రీరామవైవాహికాః।।

జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః న్యస్తాః రాఘవమస్తకే చ విలసత్ కున్దప్రసూనాయితాః స్రస్తాః శ్యామలకాయకాన్తికలితాః యాః ఇన్ద్రనీలాయితాః ముక్తాః తాః శుభదాః భవన్తు భవతామ్ శ్రీరామవైవాహికాః

జానకి యొక్క కమలములవలె అమలములైన దోసిళ్లలో ఏవైతే పద్మరాగాలైనాయో, రాఘవుని మస్తకమునందు ఉంచబడినవై ఏవి కుందప్రసూనాలలాగ విలసిల్లాయో, తలపైనుండి జారి ఆ రాముని శ్యామలకాయకాంతితో కలిసినవై ఏవి ఇంద్రనీలాలయ్యాయో, ఆ శ్రీరామవైవాహికములైన ముత్యాలు మీకు శుభాలని ఇచ్చేవి అగుగాక.

న్యస్తాః + రాఘవమస్తకే = న్యస్తా రాఘవమస్తకే
స్రస్తాః + శ్యామలకాయకాన్తికలితాః = స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితాః
కలితాః + యాః = కలితా యాః
యాః + ఇన్ద్రనీలాయితాః = యా ఇన్ద్రనీలాయితాః
ముక్తాః + తాః = ముక్తాస్తాః
తాః + శుభదాః = తాశ్శుభదాః
శుభదాః + భవన్తు = శుభదా భవన్తు

ప్రార్థన

నమస్తే సదావత్సలే మాతృభూమే త్వయా హిన్దుభూమే సుఖం వర్ధితో೭హమ్
మహామఙ్గలే పుణ్యభూమే త్వదర్థే పతత్వేష కాయో నమస్తే నమస్తే ౧

తా. నిత్యవాత్సల్యవైన ఓ మాతృభూమీ, నీకు వందనం. ఓ హిన్దుభూమీ, నీచే సుఖంగా పెంచబడ్డాను. గొప్ప మంగళస్వరూపవైన ఓ పుణ్యభూమీ, నీ కోసం ఈ శరీరం పడిపోవాలి. నీకు వందనం. నీకు వందనం.

ప్రభో శక్తిమన్ హిన్దురాష్ట్రాఙ్గభూతా ఇమే సాదరం త్వాం నమామో వయమ్
త్వదీయాయ కార్యాయ బద్ధా కటీయం శుభామాశిషం దేహి తత్పూర్తయే
అజయ్యాం చ విశ్వస్య దేహీశ శక్తిం సుశీలం జగద్యేన నమ్రం భవేత్
శ్రుతం చైవ యత్కణ్టకాకీర్ణ మార్గం స్వయం స్వీకృతం నస్సుగం కారయేత్ ౨

తా. సర్వశక్తివంతుడవైన ఓ ప్రభూ, నీకు హిందురాష్ట్రపు బిడ్డలం అందరమూ సాదరంగా నమస్కరిస్తున్నాం. నీ పని చేయడం కోసమే నడుంబిగించాం. ఆ పని పూర్తి అవ్వడం కోసం నీ శుభాశీస్సులు ఇవ్వు. ఓ విశ్వేశ్వరా, ప్రపంచం గౌరవించేలాగ, ముళ్లమార్గమే అని విన్నా కూడా మేము స్వయంగా ఎంచుకున్న ఈ మార్గం సుగమం అయ్యేలాగ మాకు అజేయమైన శక్తినీ మంచి నడువడినీ ఇవ్వు.

సముత్కర్షనిశ్శ్రేయసస్యైకముగ్రం పరం సాధనం నామ వీరవ్రతమ్
తదన్తస్స్ఫురత్వక్షయా ధ్యేయనిష్ఠా హృదన్తః ప్రజాగర్తు తీవ్రానిశమ్
విజేత్రీ చ నస్సంహతా కార్యశక్తిర్విధాయాస్య ధర్మస్య సంరక్షణమ్
పరం వైభవం నేతుమేతత్స్వరాష్ట్రం సమర్థా భవత్వాశిషా తే భృశమ్ ౩

తా. శ్రేష్ఠమైన మోక్షాన్ని సాధించే అద్వితీయమైన ఉగ్రమైన వీరవ్రతం మా మనస్సులలో కొలువై ఉండాలి. ఆ అక్షయమైన ధ్యేయనిష్ఠ తీవ్రంగా నిత్యం మా గుండెలలో మేల్కొని ఉండాలి. నీ ఆశీస్సులవల్ల బోలెడంత సామర్థం పొంది, విజయవంతమై కేంద్రీకృతమై మా కార్యశక్తి ధర్మసంరక్షణ చేసి, స్వరాష్ట్రానికి గొప్ప వైభవాన్ని తీసుకురావాలి.

[ఇది "గురూజీ"గా పిలువబడే శ్రీ మాధవ సదాశివ గోల్వల్కరు గారిచే సంస్కృతంలో వ్రాయబడిన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ ప్రార్థన. ఇంత అద్భుతమైన ఈ ప్రార్థనను నాకు నేర్పిన శ్రీ కళాపూర్ణారావుగారికీ, నాకు సంఘాన్ని పరిచయం చేసిన శ్రీ సదాశివగారికీ వేనవేల కృతజ్ఞతలు, నమస్కారాలు. ఈ ప్రార్థనకు ప్రస్తుతం ప్రచురించిన వ్యావహారిక భాషలోని తెలుగు తాత్పర్యాలు నావి, అందులో దోషాలుంటే దొడ్డమనసుతో మన్నించి నా దృష్టికి తీసుకురాగలరు.]

భర్తృహరి వైరాగ్యశతకము ౨

భ్రాన్తం దేశమనేకదుర్గవిషమం ప్రాప్తం న కిఞ్చిత్ఫలం
త్యక్త్వా జాతికులాభిమానముచితం సేవా కృతా నిష్ఫలా।
భుక్తం మానవివర్జితం పరగృహేష్వాశఙ్కయా కాకవత్
తృష్ణే జృమ్భసి పాపకర్మనిరతే నాద్యాపి సంతుష్యసి॥ ౨

భ్రాన్తమ్ పర్యాటితమ్। దేశమ్। అనేకదుర్గవిషమమ్ బహుభిః గన్తుం దుర్గమైః స్థానైః వికటమ్। ప్రాప్తమ్ లబ్ధమ్। న కిఞ్చిత్ న స్వల్పమపి। ఫలమ్ సంతోషధనాదిరూపం ఫలితమ్॥ త్యక్త్వా విసృజ్య। జాతికులాభిమానమ్ బ్రాహ్మణాదిజాత్యభిమానం వంశాదికులాభిమానం చ। ఉచితమ్ హితమ్। సేవా పరిచర్యా। కృతా ఆచరితా। నిష్ఫలా యస్యాః ఫలం నాస్తి సా॥ భుక్తమ్ ప్రాశితమ్। మానవివర్జితమ్ మానేన అభిమానేన విశేషతః వర్జితమ్। పరగృహేషు పరాణాం గేహేషు। ఆశఙ్కయా భీతినా వా సందేహేన। కాకవత్ కాకేవ॥ తృష్ణే విషయేషు ఆసక్తిః। జృమ్భసి వృద్ధిం యాసి॥ పాపకర్మనిరతే పాపిష్ఠే। న అద్య అపి ఇదానీమపి। సంతుష్యసి సంతుష్టా న భవసి॥

వైరాగ్యార్థం తృష్ణాదూషణమత్ర ద్రక్ష్యతే। కైషా తృష్ణా। యయా తృష్ణయా ఫలాపేక్షయా కృతమ్ దుర్గమం దేశపర్యటనం ఫలరహితం బభూవ। యయా తృష్ణయా జాతికులాభిమానత్యాగేన కృతా యత్సేవా నిష్ఫలా బభూవ। యయా తృష్ణయా చోదితః మానరహితేషు పరగృహేష్వపి కాకవత్ ఆశఙ్కయా భుక్తం చ। యా పాపిష్ఠా। యేదానీమపి జృమ్భతి న తుష్యతి। తాం ప్రతి దూషణమ్॥

తా. దుస్సంచారములైన ప్రదేశాలలో దేశాటన చేసాను కానీ ఫలితం శూన్యం. జాత్యభిమానం కులాభిమానం వదిలి నిరుపయోగంగా (ధనికులు మొదలైనవారికి) సేవ చేసాను. (ఆపదలో) బెదురుతూనే ఇతరుల ఇళ్ళలో గౌరవంలేకున్నా కాకిలా భోజనం చేసాను. ఇన్ని కష్టాలు పడినా ఓ పాపిష్ఠపు తృష్ణా, ఇప్పటికీ తృప్తి కలగడం లేదు. నీవు ఇంకా ఇంకా పెరుగుతూనే విజృంభిస్తూనే ఉన్నావు.

విసికితి దుర్గదుర్విషయవిభ్రమయుక్తిఁ గులాభిమానమున్
బసచెడ సేవ చేసితి విపన్నుఁడనై పరగేహసీమ వా।
యసము వలెన్ భుజించితిఁ బ్రయత్నము నిష్ఫలమై నశించె సం
తసపడ వుగ్రకర్మపిశునత్వము చూపెద వాశ యేటికిన్॥

భర్తృహరి వైరాగ్యశతకము ౧

ఎందుకో తెలియదు కాని భర్తృహరి వ్రాసిన వైరాగ్యశతకం చదవాలి అనిపించింది. స్థాళీపులాకన్యాయంగా అక్కడక్కడా ఒకటీ రెండూ చదివితేనే అద్భుతంగా తోచింది ఈ శతకం. అలా చదివాక (భర్తృహరి ఎలాంటి స్థితిలో ఏ ముహూర్తాన ఏ ఉద్దేశ్యంతో వ్రాయటం మొదలుపెట్టారో కానీ) వైరాగ్యశతకంలోని ఒక్కో శ్లోకానికీ వైరాగ్యపు రుచి తెలియజేసే లక్షణం పుష్కలంగా ఉందీ అని అనిపించింది. ఎలాగూ చదవటం ప్రారంభించబోతున్నాను కదా, ఒక్కో శ్లోకం చదివినప్పుడు నాకు ఏయే ఆలోచనలు కలిగాయో అవన్నీ వ్రాసి పెట్టుకుందాం అని తోచి, ఇలా...


చూడోత్తంసితచారుచన్ద్రకలికాచఞ్చచ్ఛిఖాభాస్వరో
లీలాదగ్ధవిలోలకామశలభః శ్రేయోదశాగ్రే స్ఫురన్।
అన్తఃస్ఫూర్జదపారమోహతిమిరప్రాగ్భారముచ్చాటయం
శ్చేతః సద్మని యోగినాం విజయతే జ్ఞానప్రదీపో హరః॥ ౧

చూడా శిఖాయాం। ఉత్తంసిత భూషణీకృతస్య। చారు మనోజ్ఞమూర్తేః। చన్ద్ర శశేః। కలికా కలాయాః। చఞ్చత్ ప్రకాశమానేన। శిఖయా అగ్రేణ। భాస్వరః ప్రకాశమానః॥ లీలా విలాసేన। దగ్ధ భస్మీకృత। విలోల చఞ్చల। కామశలభః మన్మథ నామ శలభః॥ శ్రేయః శుభానాం। దశా అవస్థాసు। అగ్రే పురతః। స్ఫురన్ ప్రకాశయన్॥ అన్తః మనసి। స్ఫూర్జత్ (తడిదివ) జృంభమాణస్య। అపార మహత్। మోహ తిమిర మోహాన్ధకారస్య। ప్రాక్ పురతః స్థితమ్। భారమ్ మహాన్తమజ్ఞానమ్। ఉచ్చాటయన్ నాశయన్॥ చేతః మనః। సద్మని గృహే। యోగినాం భక్త్యాది యోగేషు స్థితానాం। విజయతే వర్తతే॥ జ్ఞాన ప్రదీపః జ్ఞాన ప్రకాశకః॥ హరః భవానాం దుఃఖానాం అజ్ఞానానాం నాశకః॥

అత్ర హరో జ్ఞానప్రదీపః। భక్తానాం (చన్ద్రకలికాప్రయోగేణ ప్రతిక్షణవర్ధమానం తాపహారిత్వం జ్ఞాయతే) శీతకరవత్తాపహారీ కామాదీనాం శలభానాం సంహారకశ్చ। ఏషః హరః కుత్ర వర్తతే। చేతస్సద్మని। కేషాం। తృష్ణాద్వేషిణాం యోగినామ్। కథమ్। శ్రేయోదశాగ్రే స్ఫురన్। అన్తస్ఫూర్జదపారమోహతిమిరప్రాగ్భారముచ్చాటయన్॥ యది మనః హరావాసం కర్తుమిచ్ఛసి తర్హి యోగీ భవేత్యన్వర్థః॥

తా. హరుడు జ్ఞానమనే వెలుగునిచ్చే దీపం. సిగలో అలంకరించుకున్న చంద్రకళ యొక్క వెలిగే కొనచే ప్రకాశిస్తూన్నవాడు, కాముడనే మిడుతని మసిచేసినవాదు ఐన ఆ శివుడు శ్రేయస్సునిచ్చే వివిధ దశలలో ముందుగా పొడజూపుతూ మనస్సులోని గొప్ప మోహపుటజ్ఞానాన్ని నాశనం చేస్తూ యోగుల హృదయపంజరంలో శోభిల్లుతున్నాడు.

ఏనుఁగు లక్ష్మణకవి తెలుఁగు:
కలితవతంసితేన్దుకలికాశిఖిచే విలసిల్లి చిత్తభూ
శలభము నుగ్గు సేసి శుభసారదశాగ్రమునన్ వెలుంగుచున్।
బలవదపారమోహభరబాఢతమోహరణంబు సేయుచుం
దెలివి వెలుంగు పొల్చు శివదేవుఁడు యోగిమనోగృహంబులన్॥

శ్రీమచ్ఛఙ్కరభగవత్పాదాచార్యస్తుతిః

కాదమ్బినీవృత్తమ్
నమస్తే శఙ్కరాచార్య సచ్చిద్గురో
భవద్దివ్యానుకంపావిభూత్యా మమ
వివేకో జాయతాత్ శామ్యతాన్మేమనః
భవద్వేషోஉస్తు మాం బన్ధనాత్తారయ ౧

భుజఙ్గప్రయాతవృత్తమ్
విరాగోదయార్థం భవత్పాదపద్మౌ
భజేஉహం న ముఞ్చే భవారణ్యకీలౌ
నమస్తే నమస్తే నమస్తే ప్రసీద
న యాచేஉన్యమాచార్య దృష్టిస్తు తేஉలమ్ ౨

శ్రీరామనవమి శుభాభినందనలు

శార్దూలవిక్రీడితమ్
ఫుల్లాంభోరుహపత్రనేత్రయుగభూతౌ భానుతారాధవౌ
యస్యత్వన్వయనామయోస్సురుచయస్సంపూరయన్తావుభౌ
రాత్రీశాన్వయజాతడిజ్జలధరో యస్సూర్యవంశోద్భవ
స్సీతామాధవమాంజనేయరమణం తం రామచన్ద్రం భజే.

ప.వి.
ఫుల్ల అంభోరుహపత్ర నేత్రయుగ భూతౌ భానుతారాధవౌ యస్య తు అన్వయనామయోః సురుచయః సంపూరయన్తౌ ఉభౌ రాత్రీశ అన్వయజా తడిత్ జలధరః యః సూర్యవంశోద్భవః సీతామాధవమ్ ఆంజనేయరమణమ్ తమ్ రామచన్ద్రమ్ భజే

తా.
ఎవరికి సూర్యచంద్రులు వికసించిన తామరపూరేకులవంటి నేత్రద్వయమగుచున్నారో, ఎవరికి వంశమునందు (సూర్యవంశము) నామమునందు (శ్రీరామ'చంద్రుడు') సూర్యచంద్రులిరువురూ కాంతులు (రుచిః - కాంతి, రుచి, సౌందర్యం) నింపుతున్నారో, చంద్రవంశంలో పుట్టిన మెరుపుతీగెకు ఏ సూర్యవంశజుడు మేఘమగుచున్నాడో అట్టి సీత అనబడే లక్ష్మీభర్తయైన, ఆంజనేయరమణుడైన శ్రీరామచంద్రుని కొలచుచున్నాను.

नववर्षशुभाकांक्षाः

अस्मद्गुरुणा श्री पुल्लेल श्रीकृष्णमूर्तिना वदितः अयं श्लोकः --

पात्रस्खलितवृत्तीनां शास्त्रमार्गानुसारिणाम्।
योगकृत्क्षेमकृत्वस्स्यात् वर्षं श्रीसर्वधारि यत्।।

अन्वयक्रमः --
यत् वर्षं अस्खलितवृत्तीनां पातृ अमार्गानुसारिणां शास्तृ (तत्) श्री सर्वधारि वः योगकृत् क्षेमकृत् स्यात्।

తాత్పర్యం --
ఏ సంవత్సరమైతే చలింపని నడువడిక కలవారికి రక్షకత్వం వహిస్తున్నదో, మంచిమార్గాన్నవలంబించనివారిని శాసిస్తున్నదో (ఆ) సర్వధారి మీకు యోగాన్ని క్షేమాన్ని కలిగించునుగాక.