tag:blogger.com,1999:blog-267240042011-12-22T21:51:18.423+05:30రాఘవnoreply@blogger.comBlogger1131100tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-63285359331223116882011-07-29T20:52:00.002+05:302011-07-29T20:52:58.633+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">భగవన్! నీవు కృపాబ్ధి యండ్రు మఱి యీ బాలల్ ఘనాఘాత్ములా?<br />పగవారా? పసివారలయ్య భువిలో బాధానుభూతుల్ మదిన్<br />మిగులన్ జేతువ వారికిన్? కటకటా! మీ వైభవవ్యాప్తి నా<br />శుగజాప్తా దయఁజేసి మార్చఁగదవే సోమాలియాలో <a href="http://www.thehindu.com/news/international/article2302422.ece">స్థితి</a>న్</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6328535933122311688?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-75563137228716548502011-02-24T08:17:00.002+05:302011-02-24T08:30:17.497+05:30వేడ్కఁ దెలుఁగుహాస్యము నీ<br />మాడ్కి రచించెడిదెవరయ మా బాపు సఖా<br />వీడ్కోలోయ్ బుకురుకుగుకు<br />వీడ్కోలిక ముళ్లపూడి వేంకటరమణా<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7556313722871654850?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-59772229099499892682011-02-04T14:53:00.000+05:302011-02-04T14:54:14.630+05:30బెంగళూరు ఆకాశంలో రోజూ వైమానికదళంవారు చేసే సాధనా పరీక్షలూ చూసిన నా గుండె కఱగిపోయి ఈ మాటలరూపంలో ప్రవహించి ప్రపంచమనే సాగరంలో కలిసిపోయి మూగవోయింది.<br /><br />అనుదినము సాధనార్థమై యాకసమున<br />వాయుసేన విన్యాసముల్ చేయుటఁ గని<br />యేమి చిత్రమో గాని నా యెడఁద పొంగుఁ<br />బొంగు నుప్పొంగు నుప్పొంగుఁ బొంగుఁ బొంగు ౧<br /><br />వేగమునకు నిర్భీతికిఁ ద్యాగమునకు<br />నాకృతి యన విమానమునందు దేశ<br />రక్షణార్థమై ప్రీతితోఁ బ్రాణమిచ్చు<br />వీరుఁ డొకఁడు దోలుచు నభోవీథి నెగయు ౨<br /><br />సైనికుఁడు కుటుంబసర్వస్వము వదలి<br />దేశసేవ సేయ దీక్షఁ బూనఁ<br />జేతులెత్తి మ్రొక్కఁ జిత్తము గోరును<br />దేశభక్తి యండ్రు దీనినేమొ ౩<br /><br />దేశమునకయి యన్నియుఁ దెలిసి తెలిసి<br />దేహమును ధారవోయుట దేశభక్తి<br />దేశభక్తునిఁ గొలచుట దేశభక్తి<br />దివ్యమధురానుభూతి యీ దేశభక్తి ౪<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5977222909949989268?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-9307190473262357842011-02-03T12:21:00.009+05:302011-02-03T16:50:43.347+05:30సంసార మసారంబని<br />హంసలు మానససరసికి నరిగెడి రీతిన్<br />మాంసమయదేహము విడిచి<br />భీంసేనుఁడు నాకమునకు విజయము జేసెన్ ౧<br /><br />విడచెను తనువును<br />నంతియ?<br />విడచెను తన ఘనయశస్సు<br />విడచెను బాణీన్<br />విడచెను గళమును<br />మన కై విడచెను...<br /><br />మనకై విడచెను<br />చాలవె మనకివి భీంసేనకృతుల్ ౨<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-930719047326235784?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-38351796341954040832011-01-25T18:12:00.002+05:302011-01-31T19:30:54.563+05:30ఖగపతిపతివో యజుఁడవొ నగజాజానివొ యెవఁడవొ నాకుత్తరమీ<br />యఁగ రా నీవెవఁడైనన్ భగవాన్ నేనసలు నేర్వవలెనా వద్దా ౧<br /><br />ఏమనుకొందువీవసలుకేమిటి నీ పనులిట్టులుండు నా<br />కేమియు దక్కనీయక ననెందులకింతగ బాధవెట్టెదో<br />నా మనమందు ఖేదమును నవ్వులయాటగఁ జూడనేర్చినా<br />వో మఱి మాటలాడవు హు పోయినదేమిటి నీకు దేవుఁడా ౨<br /><br />ఖేదంబెందుకు మోదమెందుకన నీకేమయ్య దైవంబ నీ<br />వాదిన్ పుట్టినవాడవౌట నిటులే హాస్యంబుగానుండు నా<br />వాదంబంతయు బాధయంతయు వృథావాక్కేళి గాదయ్య రా<br />నా దారిన్ నడు నీకె బాగ తెలియున్ నాల్పంబులీ నా వెతల్ ౩<br /><br />శ్రుతులను నేర్వఁగోరితి గురున్ తొలివేదము నేర్పువానిఁ జూ<br />పితివ షడంగముల్ చదువఁ బ్రీతినిఁ బాణినిఁ గొంతయైన నే<br />ర్చితినను తృప్తినిచ్చితివ చేతికినందుచు జాఱిపోవుచున్<br />మతి చెదరంగఁజేతువు సుమా నువు టక్కరివయ్య దైవమా ౪<br /><br />పాటలందుఁ నాట్యభంగిమఁ గృతులలోఁ<br />దెలియఁదగినదానిఁ దెలుపువారిఁ<br />గనుగొని నువు వేగఁ గొనిపోయెదవదేమి<br />మాకు నిన్నుఁ జూపు మార్గమేది ౫<br /><br />దేవ నీ లీలఁ దెలియఁగఁ దెలివి లేదు<br />తెలివియున్నచో నేనును దేవుఁడౌదుఁ<br />గనుకఁ దొఱకినవన్నియుఁ గైగొని యిక<br />వినెదఁ జదివెద గురువుల విద్యలెల్ల ౬<br /><br />నటుపై భారము నీదె దైవతమ నా యత్నంబులో లోపముల్<br />తృటిలోఁ ద్రుంచి ఫలంబునిచ్చి యటుపై దివ్యంబులౌ విద్యలన్<br />పటువిద్యార్థుల కెందఱెందఱికొ నేర్పన్ శక్తియున్ నీవయై<br />ఘటజాతాన్వయజాతుఁ నన్ను భువిలోఁ గాపాడుమా దైవమా ౭<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3835179634195404083?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-75754638226900115322010-04-07T15:10:00.004+05:302010-04-13T11:39:08.903+05:30క్రింది పంక్తులు నారదభక్తిసూత్రాలలోనివి. "భగవంతునిపై అమితమైన ప్రేమ కలిగియుండటమే భక్తి" అని నారద మహర్షి నిర్వచిస్తారు. "మఱి ప్రేమ అంటే ఏమిటీ" అన్న ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఈ పంక్తులు తరువాత చెబుతారు.<br /><br /><b>51. అనిర్వచనీయం ప్రేమస్వరూపమ్</b><br />ప్రేమ యొక్క నిజమైన తత్త్వం మాటలకు అందనిది, ఇలా ఉంటుందీ అని చెప్పటానికి వీలు కానిది. అనంతమైన ప్రేమను వివరించటానికి, ప్రేమతో పోలిస్తే అననంతాలైన మాటలు ఏ మూలకూ సరిపోవు.<br /><br /><b>52. మూకాస్వాదనవత్</b><br />మూగవాడు దేనినైనా కేవలం ఆస్వాదించగలడే కానీ దేనినీ మాటలలో చెప్పలేడు. అలాగే ప్రేమను కేవలం అనుభవించగలమే తప్ప దానిని మాటలలో వ్యక్తీకరించడం కుదరదు. ప్రేమయొక్క స్వరూపాన్నే కాదు, ప్రేమానుభవాన్ని కూడ మాటలలో వెలిబుచ్చలేము అని అర్థం.<br />ఈ సందర్భంలో సాక్షాదీశ్వరస్వరూపుడైన దక్షిణామూర్తిని స్మరించటం చాల ఉచితం.<br />మౌనవ్యాఖ్యాప్రకటితపరంబ్రహ్మతత్త్వం యువానం వర్షిష్ఠాన్తేవసదృషిగణైరావృతం బ్రహ్మనిష్ఠైః।<br />ఆచార్యేన్ద్రం కరకలితచిన్ముద్రమానన్దమూర్తిం స్వాత్మారామం ముదితవదనం దక్షిణామూర్తిమీడే।।<br /><br /><b>53. ప్రకాశతే క్వాపి పాత్రే</b><br />సరే. ఈ ప్రేమ ఎక్కడ కనబడుతుంది? ప్రేమను పొందటానికి పాత్రులైనవారిలోనే, నూటికో కోటికో ఒక్కరిద్దరిలోనే కనబడుతుంది. తప్పితే ఎవఱిలో పడితే వాఱిలో ప్రకాశించదు. ప్రేమకు అర్హత సంపాదించుకోవటం ఎలా? ప్రేమను పొందటానికి ప్రయత్నించటమే. ప్రయత్నించేకొలదీ తనంత తానుగా ప్రేమ అదే చేరువౌతుంది. సాధారణంగా ఏతావత్ప్రేమకై చాల తక్కువమంది మాత్రమే ప్రయత్నిస్తారు అని చెప్పడమే నూటికో కోటికో ఒక్కరిద్దరిలోనే కనబడుతుంది అనటం వెనక ఆంతర్యం. అలా చాలా అరుదుగా కనబడినా, ప్రయత్నించినవారికి క్రమేణ అందటం మాత్రమే కాకుండా, ఆ పాత్రుని చుట్టూ ఉన్నవారికి కూడ ఆ వెలుగును (ప్రేమను) పంచుతుంది. ప్రపంచాన్ని ప్రేమోద్దీపితం చేస్తుంది, ప్రేమమయం చేస్తుంది.<br /><br /><b>54. గుణరహితం కామనారహితం ప్రతిక్షణవర్ధమాన మవిచ్ఛిన్నం సూక్ష్మతర మనుభవరూపమ్</b><br />మామూలుగా ఈ చరాచరజగత్తులో ఉండే వస్తువులకు ఆపాదించదగిన సత్వము రజస్సు తమస్సు అన్న గుణాలు ప్రేమకు ఉండవు. అలాగే షట్ఛత్రువులు నశించటంవలన ప్రాపంచికమైన ఏ కోరికలూ బంధాలూ ప్రేమను కట్టలేవు. ఐనా, ప్రాపంచికమైన గుణాలూ బంధాలూ ఉంటే ప్రేమ అనిర్వచనీయమైనదీ కేవలాస్వాదనీయమైనదీ అరుదైనదీ ఎందుకౌతుంది? అలాంటి ప్రేమను ఒకసారి అనుభవించటం మొదలైతే, ఆ ప్రేమకు నిరంతరం పెరుగుదలే తప్పితే తరుగుదల ఉండదు. కోరికకూ ప్రేమకూ ఇదే ప్రధానమైన తేడా. తీరిన తరువాత కోరిక తరిగిపోతుంది. ప్రేమ అనుభవించేకొద్దీ పెరుగుతూనే ఉంటుంది (అనుభవంలో మాత్రమే కాదు, పరిధిలో కూడా). అందుకే ప్రేమ ఆనందస్వరూపం, అమృతం. ప్రేమే భగవంతుడు, భగవంతుడే ప్రేమ. ఈ ప్రపంచమంతటా ప్రేమ నిండి ఉంది. స్థూలమైనవాటికి ఇలాంటి సర్వవ్యాపకత్వం ఉండదు. ఉదాహరణకు, భూమినీ నీటినీ తీసుకుంటే, భూమి చేరలేని ప్రదేశాలలో కూడ నీరు చేరగలదు. అందువల్ల భూమి నీటికన్నా స్థూలమైనదీ (gross), లేదా భూమికన్నా నీరు సూక్ష్మమైనదీ (subtle) అంటున్నాం. నీటి కన్నా నిప్పుకూ, నిప్పు కన్నా గాలికీ, గాలి కన్నా శూన్యానికీ (ఆకాశానికీ) సూక్ష్మత ఎక్కువ. ప్రేమ వీటన్నింటికన్నా చాలా సూక్ష్మమైనది. అంటే ఎక్కడైనా దేనియందైనా చేరిపోగలదు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ప్రేమ అనంతమైనది. మఱి ఇలాంటి అనంతమైన మితిలేని ప్రేమను పరిమితమైన మాటలలో చెప్పడం కుదరదు కాబట్టి ప్రేమ కేవలం అనుభవైకవేద్యం.<br /><br /><b>55. తత్ప్రాప్య తదేవావలోకతి తదేవ శృణోతి తదేవ భాషయతి తదేవ చిన్తయతి</b><br />ప్రేమను అనుభవంలోకి తెచ్చుకున్నవారికి ఈ సృష్టిలో దేనిని చూచినా ప్రేమమయంగానే కనబడుతుంది (సూక్షతరమ్). ఏది చూచినా ప్రేమమయంగానే కనబడుతూంటే, దేనినీ అసహ్యించుకోవడమంటూ ఉండదు. ఏది విన్నా ప్రేమగానే వినబడుతుంది. వ్యర్థభాషణలూ కామాలాపాలూ వ్యంగ్యసంభాషణలూ దూషణలూ అన్నీ ప్రేమవాక్కులుగానే వినబడడం చేత ఎవఱిపైనా రాగద్వేషాలు ఉండవు. ఏది మాట్లాడుదామన్నా ప్రేమగానే పలుకబడుతుంది. ఇది కావాలీ ఇది వద్దూ అన్న కార్యకారణసంబంధాలు తెగిపోవటం చేత తక్కువగానే మాట్లాడుతారు, ఒకవేళ మాట్లాడినా ప్రేమతో నిండియుండటం చేత అది అందఱికీ ఆహ్లాదకరంగానే ఉంటుంది. ఏది ఆలోచించినా ప్రేమతోనే ఆలోచించబడుతుంది. మనోవాక్కాయకర్మలు ప్రేమయందే వాటి ప్రతిపత్తిని కలిగి ఉంటాయి.<br />భక్తిని భగవంతునియందు ప్రేమగా చెప్పడం వలన, ఆ భక్తి కలిగినవానికి ఈ లోకంలో అన్నిటియందూ భగవంతుడే గోచరిస్తాడు. ఏమి విన్నా భగవంతుని మధురమంగళనాదంగానే వినబడుతుంది. ఏమి అందామన్నా భగవంతునితో సంభాషిస్తున్నామన్న స్పృహవలన మృదువాక్కులే నోటియందు జనిస్తూ ఉంటాయి. కర్మ వాక్కులతో పాటు మనస్సులో కూడ భగవంతుడే ఎల్లప్పుడూ కొలువైయుంటాడు. తనే ఆనందస్వరూపమని తెలుసుకుంటాడు. ఇతరమైన ప్రాపంచిక సౌఖ్యాలను ఇచ్చేవి ఏవీ దీనిముందు అగుపడవు, వినబడవు, అనబడవు. ఇలా నిరంతరమూ ఆనందంలో మునిగి తేలటమే మోక్షం.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7575463822690011532?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-34129657830402735152010-03-17T17:38:00.004+05:302010-03-17T17:50:31.284+05:30ఋగ్వేదములోని ౧టి మణ్డలములో ౮౯వ సూక్తములోని ౧టి ఋక్కు:<br /><br /><b>ఆ నో భద్రాః క్రతవో యన్తు విశ్వతో೭దబ్ధాసో అపరీతాస ఉద్భిదః।<br />దేవా నో యథా సదమిద్వృధే అసన్నప్రాయువో రక్షితారో దివేదివే।।</b><br /><br />* * *<br /><br />ఇప్పుడు <b>ఆ నో భద్రాః క్రతవో యన్తు విశ్వతః</b> అన్న వాక్యానికి అర్థం గమనిస్తే:<br /><br />౧ ఋగ్వేదముపై వ్రాయబడిన సాయణాచార్యభాష్యం ప్రకారం--<br /><br />నో೭స్మాన్ క్రతవో೭గ్నిష్టోమాదయో మహాయజ్ఞా విశ్వతః సర్వస్మాదపి దిగ్భాగాదా యన్తు ఆగచ్ఛన్తు. కీదృశాః క్రతవః. భద్రాః సమీచీనఫలసాధనత్వేన కల్యాణా భజనీయా వా.<br /><br />నః మనను, క్రతవః అగ్నిష్టోమము మొదలైన మహాయజ్ఞములు, విశ్వతః అన్ని దిక్కులనుండి, ఆ యన్తు వచ్చునుగాక (వచ్చి రక్షించునుగాక). ఎలాంటి క్రతువులు? భద్రాః మంచి ఫలములను సాధింపజేయటంద్వారా కల్యాణములైనవీ కొలవదగినవైనవీ ఐన క్రతువులు.<br /><br />౨ క్రియతే క్రతుః అని అమరకోశంలో క్షీరస్వామికృతభాష్యం. ఈ ప్రకారంగా చూస్తే మంచి చేతలు అన్న అర్థం కూడ తీసుకోవచ్చు. అప్పుడు భద్రములైన (భద్రములైన) చేతలు (క్రతవః) అన్నివైపులనుండి (విశ్వతః) మనకు (నః) వచ్చునుగాక (ఆ యన్తు).<br /><br />క్ఌప్తంగా, మనకు మంచి జఱుగుగాక అని అర్థం.<br /><br />౩ ఇదే వాక్యానికి స్వామి వివేకానంద చెప్పిన అర్థం "మంచి ఆలోచనలు నలుదిశలనుండీ మనకు కలుగునుగాక" అని.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3412965783040273515?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-47889731129248143082010-02-25T12:34:00.004+05:302010-03-07T00:02:05.280+05:30[యతి స్థానాలను లావాటి అక్షరాలలో చూపుతున్నాను. ప్రాస తెలుస్తూనే ఉంది. అన్నమాచార్యుని "ముద్ర"కు క్రింద గీత గీచాను.]<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">సంకీర్తన:</span><br /><span><span style="font-weight: bold;">ఇం</span>దఱికి</span> నభయంబు <span><span style="font-weight: bold;">లి</span>చ్చు</span> చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">కం</span>దువగు</span> మంచి <span>బం<span style="font-weight: bold;">గా</span>రు</span> చేయి<br /><br /><span><span style="font-weight: bold;">వె</span>ల</span> లేని వేదములు <span><span style="font-weight: bold;">వె</span>దకి</span> తెచ్చిన చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">చి</span>లుకు</span> గుబ్బలి క్రిందఁ <span><span style="font-weight: bold;">జే</span>ర్చు</span> చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">క</span>లికియగు</span> భూకాంతఁ <span><span style="font-weight: bold;">గౌ</span>గిలించిన</span> చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">వ</span>లనైన</span> <span>కొనగోళ్ల<span style="font-weight: bold;">వాఁ</span>డి</span> చేయి<br /><br /><span><span style="font-weight: bold;">త</span>నివోక</span> బలిచేతఁ <span><span style="font-weight: bold;">దా</span>న</span> మడిగిన చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">వొ</span>నరంగఁ</span> భూదాన <span><span style="font-weight: bold;">మొ</span>సఁగు</span> చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">మొ</span>నసి</span> జలనిధి యమ్ము <span><span style="font-weight: bold;">మొ</span>నకుఁ</span> దెచ్చిన చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">యె</span>నయ</span> నాఁగేలు <span>ధరి<span style="font-weight: bold;">యిం</span>చు</span> చేయి<br /><br /><span><span style="font-weight: bold;">పు</span>రసతుల</span> మానములు <span><span style="font-weight: bold;">పొ</span>ల్లసేసిన</span> చేయి<br /><span><span style="font-weight: bold;">తు</span>రగంబుఁ</span> బరపెడి <span><span style="font-weight: bold;">దొ</span>డ్డ</span> చేయి<br /><u><span><span style="font-weight: bold;">తి</span>రువేంకటాచలా<span style="font-weight: bold;">ధీ</span>శుఁడై</span></u> మోక్షంబు<br /><span><span style="font-weight: bold;">తె</span>రువు</span> ప్రాణులకెల్లఁ <span><span style="font-weight: bold;">దె</span>లిపెడి</span> చేయి<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">అర్థాలు</span><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">:</span><br />కందువ - నేర్పు। చిలుకుగుబ్బలి - మంథరపర్వతం (చిలుకు - మథించు, గుబ్బలి - కొండ)। కలికి - చక్కటి స్త్రీ। వలను - నేర్పు। తనివోవు - తనివి పోవు (తనివి - సంతుష్టి)। ఒనరు - కలుగు। మొనయు - యుద్ధానికి పూనుకొను (మొనగాడు అంటే యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధమైనవాడు)। అమ్ము - బాణం। మొన - కొస। ఎనయు - సరిపడు। నాఁగేలు - నాగలి। పొల్ల - పొల్లు (వ్యర్థం)। తురగము - గుఱ్ఱం। పరపు - తోలు। దొడ్డ - గొప్ప। తెరువు - దారి।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">తాత్పర్యం</span><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">:</span><br />ఇందఱికీ అభయాలను ఇచ్చే చేయి. అలా అభయాన్ని ఇవ్వడంలో బాగా నేర్పు కలిగిన గొప్ప బంగారుచేయి (బంగారుతల్లి అన్నప్పుడు బంగారు ఎలా విశేషణంగా వాడుతామో అలాగ).<br /><br />వెలకట్టడానికి సాధ్యం కాని వేదాలని మత్స్యావతారమూర్తియై వెదికి తెచ్చి బ్రహ్మగారికి ఇచ్చినది ఈ హస్తమే. కూర్మమూర్తియై మంథరపర్వతం క్రింద చేరి తన చేతితో వహించే చేయి. చక్కటి భూకాంతను వరాహమూర్తియై సముద్రంనుండి ఉద్ధరించి కౌగిలించిన చేయి. హిరణ్యకశిపుణ్ణి చంపగల నేర్పు కలిగిన కొనగోళ్లు కలిగిన నరసింహావతారుని చేయి.<br /><br />తను సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవికే భర్త ఐనా అంతటితో తృప్తి పడక ఇంద్రుడి కోసమై బలి చేతినుండి దానం పుచ్చుకున్న వామనుని చేయి. పరశురాముడై సమస్త భూమండలాన్ని జయించి, అంత భూమినీ కలిగియున్నప్పుడు, యాగం చేసి ఆ ఋత్విక్కులకు సమస్తభూమినీ దానంగా ఇచ్చిన చేయి. రామావతారంలో సముద్రముపై యుద్ధానికి బయలుదేరి తన బాణాన్ని కొసకు తెచ్చిన చేయి. చక్కగా సరిపడేలా నాగలిని ధరించే బలరాముని చేయి.<br /><br />గొల్లకాంతలందఱికీ వారి మానము తనే అనే అవగాహన కల్పించడానికై వారి మానములను అపహరించిన కృష్ణుని చేయి. గుఱ్ఱాన్ని తోలుతూ ధరావలయమునందు ధర్మస్థాపన చేసే కల్కిమూర్తి యొక్క గొప్ప చేయి. అలాగే, శ్రీవేంకటాచలానికి అధిపతియై తన పాదములే మోక్షపు మార్గము అని తెలిపే చేయి.<br /><br />ఇందఱికి అభయాలని ఇచ్చే చేయి.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4788973112924814308?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-35875798909826514952009-11-17T11:41:00.005+05:302009-11-17T16:06:29.891+05:30కృష్ణాజినం దర్భమయీ చ మౌఞ్జీ పాలాశదణ్డః పరిధానశాటీ।<br />యజ్ఞోపవీతఞ్చ దిశన్తు నిత్యం వటోశ్చిరాయుశ్శుభకీర్తివిద్యాః।।<br /><br />కృష్ణ-అజినమ్ దర్భమయీ చ మౌఞ్జీ పాలాశ-దణ్డః పరిధాన-శాటీ యజ్ఞోపవీతమ్ చ దిశన్తు నిత్యమ్ వటోః చిరాయుః శుభ-కీర్తి-విద్యాః<br /><br />కృష్ణజింకచర్మమూ, ముంజ-దర్భలతో చేయబడిన ఒడ్డాణమూ, మోదుగకఱ్ఱా, అంగవస్త్రమూ, జంధ్యమూ నిత్యమూ (నిత్యముగా) వటువుకి చిరాయువునీ శుభాన్నీ కీర్తినీ విద్యలనీ ఇచ్చుగాక.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3587579890982651495?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-9571330723459865632009-11-15T14:48:00.001+05:302009-11-15T14:50:04.756+05:30జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః<br />న్యస్తా రాఘవమస్తకే చ విలసత్కున్దప్రసూనాయితాః।<br />స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితా యా ఇన్ద్రనీలాయితాః<br />ముక్తాస్తాశ్శుభదా భవన్తు భవతాం శ్రీరామవైవాహికాః।।<br /><br />జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః న్యస్తాః రాఘవమస్తకే చ విలసత్ కున్దప్రసూనాయితాః స్రస్తాః శ్యామలకాయకాన్తికలితాః యాః ఇన్ద్రనీలాయితాః ముక్తాః తాః శుభదాః భవన్తు భవతామ్ శ్రీరామవైవాహికాః<br /><br />జానకి యొక్క కమలములవలె అమలములైన దోసిళ్లలో ఏవైతే పద్మరాగాలైనాయో, రాఘవుని మస్తకమునందు ఉంచబడినవై ఏవి కుందప్రసూనాలలాగ విలసిల్లాయో, తలపైనుండి జారి ఆ రాముని శ్యామలకాయకాంతితో కలిసినవై ఏవి ఇంద్రనీలాలయ్యాయో, ఆ శ్రీరామవైవాహికములైన ముత్యాలు మీకు శుభాలని ఇచ్చేవి అగుగాక.<br /><br />న్యస్తాః + రాఘవమస్తకే = న్యస్తా రాఘవమస్తకే<br />స్రస్తాః + శ్యామలకాయకాన్తికలితాః = స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితాః<br />కలితాః + యాః = కలితా యాః<br />యాః + ఇన్ద్రనీలాయితాః = యా ఇన్ద్రనీలాయితాః<br />ముక్తాః + తాః = ముక్తాస్తాః<br />తాః + శుభదాః = తాశ్శుభదాః<br />శుభదాః + భవన్తు = శుభదా భవన్తు<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-957133072345986563?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-45124579838184933092009-09-25T20:43:00.001+05:302009-09-25T20:43:32.848+05:30అమ్మా! అదేమిటో చెమ్మగిల్లెను కళ్లు జ్ఞప్తికొస్తున్నావు చాల నువ్వు<br />దవ్వునుంటినిగాని ఱివ్వున వాలనూ నీ కళ్లముందుగా నిలచుకొఱకు<br />బరువెక్కె మనసంత బాధతో నీ చెంత లేనన్న దిగులుతో రేఁగిపోయె<br />బెంగగా నుంది నీ వెనుక నేఁ దిరుగంగ నినుఁ జూడ నొడిలోన నిదురపోవ<br /><br />నీ కబుర్లు నేను వినుచు నిలువ నీదు<br />చేతివంటను భుజియింపఁ బ్రీతి మీఱ<br />మనసు మారాము సేసేను మాట వినదు<br />అమ్మ! దీని వైఖరి నాకు నందకుంది౹౹ ౧<br /><br />అగపడుతున్నావమ్మా మిగతా స్త్రీమూర్తులందు మెలఁకువలో లే<br />నగవుల పసిపాపలలో దిగులు మఱింతగ పెరిఁగెను దేనినిఁ గనినా౹౹ ౨<br /><br />వేదములకుఁ బ్రణవమువలె నాదిని “అమ్మా”యనె గద యందరినోటా<br />నాదారంభంబౌనది! భూదేవిని మించు సహనమూర్తివి అమ్మా౹౹ ౩<br /><br />దూరవాణి వచ్చి దూరాలఁ జెఱిపేను<br />మనసువఱకు గాదు మాటవఱకె<br />ఉత్తరాలు భువిని నుత్తమంబులు గాద<br />మనసుకైన రెండు కనులకైన౹౹ ౪<br /><br />కనుక నీ యుత్తరము వ్రాస్తి, గాని నేను<br />నీకు నిది పంపి బాధింపలేక, నిదుర<br />పోయి, కలలోన నినుఁ జేరి, పొంగిపోదు<br />“నిదుర” దీవించి నాకోర్కె నెరపుఁగాత౹౹ ౫<br /><br />వ్రాసినది: 27/2/2009<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4512457983818493309?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-12807881293762888322009-09-11T17:20:00.005+05:302009-09-11T17:47:37.013+05:30<b>నమస్తే సదావత్సలే మాతృభూమే త్వయా హిన్దుభూమే సుఖం వర్ధితో೭హమ్<br />మహామఙ్గలే పుణ్యభూమే త్వదర్థే పతత్వేష కాయో నమస్తే నమస్తే ౧</b><br /><br /><i>తా.</i> నిత్యవాత్సల్యవైన ఓ మాతృభూమీ, నీకు వందనం. ఓ హిన్దుభూమీ, నీచే సుఖంగా పెంచబడ్డాను. గొప్ప మంగళస్వరూపవైన ఓ పుణ్యభూమీ, నీ కోసం ఈ శరీరం పడిపోవాలి. నీకు వందనం. నీకు వందనం.<br /><br /><b>ప్రభో శక్తిమన్ హిన్దురాష్ట్రాఙ్గభూతా ఇమే సాదరం త్వాం నమామో వయమ్<br />త్వదీయాయ కార్యాయ బద్ధా కటీయం శుభామాశిషం దేహి తత్పూర్తయే<br />అజయ్యాం చ విశ్వస్య దేహీశ శక్తిం సుశీలం జగద్యేన నమ్రం భవేత్<br />శ్రుతం చైవ యత్కణ్టకాకీర్ణ మార్గం స్వయం స్వీకృతం నస్సుగం కారయేత్ ౨</b><br /><br /><i>తా.</i> సర్వశక్తివంతుడవైన ఓ ప్రభూ, నీకు హిందురాష్ట్రపు బిడ్డలం అందరమూ సాదరంగా నమస్కరిస్తున్నాం. నీ పని చేయడం కోసమే నడుంబిగించాం. ఆ పని పూర్తి అవ్వడం కోసం నీ శుభాశీస్సులు ఇవ్వు. ఓ విశ్వేశ్వరా, ప్రపంచం గౌరవించేలాగ, ముళ్లమార్గమే అని విన్నా కూడా మేము స్వయంగా ఎంచుకున్న ఈ మార్గం సుగమం అయ్యేలాగ మాకు అజేయమైన శక్తినీ మంచి నడువడినీ ఇవ్వు.<br /><br /><b>సముత్కర్షనిశ్శ్రేయసస్యైకముగ్రం పరం సాధనం నామ వీరవ్రతమ్<br />తదన్తస్స్ఫురత్వక్షయా ధ్యేయనిష్ఠా హృదన్తః ప్రజాగర్తు తీవ్రానిశమ్<br />విజేత్రీ చ నస్సంహతా కార్యశక్తిర్విధాయాస్య ధర్మస్య సంరక్షణమ్<br />పరం వైభవం నేతుమేతత్స్వరాష్ట్రం సమర్థా భవత్వాశిషా తే భృశమ్ ౩</b><br /><br /><i>తా.</i> శ్రేష్ఠమైన మోక్షాన్ని సాధించే అద్వితీయమైన ఉగ్రమైన వీరవ్రతం మా మనస్సులలో కొలువై ఉండాలి. ఆ అక్షయమైన ధ్యేయనిష్ఠ తీవ్రంగా నిత్యం మా గుండెలలో మేల్కొని ఉండాలి. నీ ఆశీస్సులవల్ల బోలెడంత సామర్థం పొంది, విజయవంతమై కేంద్రీకృతమై మా కార్యశక్తి ధర్మసంరక్షణ చేసి, స్వరాష్ట్రానికి గొప్ప వైభవాన్ని తీసుకురావాలి.<br /><br />[ఇది "గురూజీ"గా పిలువబడే శ్రీ మాధవ సదాశివ గోల్వల్కరు గారిచే సంస్కృతంలో వ్రాయబడిన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ ప్రార్థన. ఇంత అద్భుతమైన ఈ ప్రార్థనను నాకు నేర్పిన శ్రీ కళాపూర్ణారావుగారికీ, నాకు సంఘాన్ని పరిచయం చేసిన శ్రీ సదాశివగారికీ వేనవేల కృతజ్ఞతలు, నమస్కారాలు. ఈ ప్రార్థనకు ప్రస్తుతం ప్రచురించిన వ్యావహారిక భాషలోని తెలుగు తాత్పర్యాలు నావి, అందులో దోషాలుంటే దొడ్డమనసుతో మన్నించి నా దృష్టికి తీసుకురాగలరు.]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-1280788129376288832?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-29965614465743275342009-08-11T19:40:00.005+05:302009-08-11T19:54:05.257+05:30శ్రీమద్రామాయణకల్పవృక్ష మహాకావ్యంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు ఉపకాండలకి పెట్టిన పేర్లు సముచితాలు. ఉదాహరణకి బాలకాండలో చాలా ముఖ్యమైన ఘట్టాలు ఏమిటి అని ఎవరైనా అడిగితే మనకి వెంటనే స్ఫురించేవి పుత్రకామేష్టీ శ్రీరామజననమూ విశ్వామిత్రాగమనమూ అహల్యాశాపవిమోచనమూ శివధనుర్భంగమూ సీతారామకల్యాణమూను. ఇందులో అహల్యాశాపవిమోచనమూ శివధనుర్భంగమూ విశ్వామిత్రాగమనం పైన ఆధారపడ్డవే కాబట్టి ఈ జాబితాలో దానిని మినహాయించవచ్చు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు పెట్టిన పేర్లు సరిగ్గా ఇక మిగిలిన ఘట్టాలకు సంబంధించినవే. మరొక విషయం ఏమంటే ఉపకాండలని ఆయన ఖండాలని పిలిచారు. ౢకప్తత కోసం ఆ పేర్లలోని ఆ ఆ సమాసాలలో ముఖ్యమైన పదాలని మాత్రమే తీసుకున్నారు. అంటే పుత్రకామేష్టిలో ఇష్టి అన్నది ముఖ్యమైన పదం కాబట్టి ఇష్టిఖండము అని పేరు పెట్టారు. అలాగే తరువాతవి అవతారఖండమూ అహల్యాఖండమూ ధనుష్ఖండమూ కల్యాణఖండమూను.<br /><br />ఈ ధనుష్ఖండంలోనే అహల్యాతనయుడైన శతానందుడు రామలక్ష్మణులకి విశ్వామిత్రచరిత్రని చెబుతాడు. నాకు బాలకాండలో ఈ విశ్వామిత్రచరిత్ర చెప్పే సర్గలు ఎందుకో కానీ భలే ఇష్టం. అందువల్ల నాలుగు నెలల క్రితం కల్పవృక్షం సంపుటాలు ఆరూ కొనగానే నేను ముందు చదివినది ఈ విశ్వామిత్రచరిత్రే (బాల-ధనుస్సు ౫౬-౨౫౯). అందులో వాల్మీకిమహర్షి చెప్పిన మూలకథకి అనుగుణంగా వ్రాసినది కాక, కొన్ని చోట్ల చిన్నవే ఐనా విశ్వనాథవారు చాలా అందమైన కల్పనలు చేసారు. వాటి గురించి తరువాతి టపాలో వ్రాస్తాను. ప్రస్తుతం వేదుల బాలకృష్ణమూర్తిగారు చెప్పిన ఈ ధనుష్ఖండంలోని <a href="http://kasstuuritilakam.blogspot.com/2009/07/blog-post_31.html">ఐదు పద్యాలూ</a> నాకు అర్థమైనట్టుగా వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తాను.<br /><br />* * *<br /><br />ఈ శివధనుర్భంగానికి సంబంధించి వాల్మీకిమహర్షి కృతమైన శ్రీమద్రామాయణంలో రెండు శ్లోకాలు ఉన్నాయి.<br /><br />శ్రీరామచంద్రుడు వింటినారి సారించాక ఎక్కుపెట్టాడనీ, అలా ఎక్కుపెట్టడంద్వారా ఆ ధనుస్సుని మధ్యలో విరిచాడనీ—<br /><br /><b>ఆరోపయిత్వా మౌర్వీం చ పూరయామాస వీర్యవాన్।<br />తద్బభంజ ధనుర్మధ్యే నరశ్రేష్ఠో మహాయశాః।।</b> (బాల-౬౭-౧౭)<br /><br />అప్పుడు పిడుగుపాటులాంటి గొప్ప నాదం ఆవిర్భవించిందనీ, పర్వతం బ్రద్దలైందా అన్నట్టుగా భూమి కంపించిందనీ—<br /><br /><b>తస్య శబ్దో మహానాసీత్ నిర్ఘాతసమనిఃస్వనః।<br />భూమికమ్పశ్చ సుమహాన్ పర్వతస్యేవ దీర్యతః।।</b> (బాల-౬౭-౧౮)<br /><br />* * *<br /><br />ఇక విశ్వనాథవారి పద్యాలు. ఈ ఐదూ సందర్భానికి తగిన అక్షరరమ్యత నిండుగా తొణికిసలాడే పద్యాలు.<br /><br /><b>నిష్ఠావర్ష దమోఘ మేఘపటలీ నిర్గచ్ఛ దుద్యోతిత<br />స్పేష్ఠేరమ్మదమాలికా యుగప దుజ్జృంభన్మహాఘోర బం<br />హిష్ఠ స్ఫూర్జథు షండమండిత రవాహీన క్రియా ప్రౌఢి ద్రా<br />ఘిష్ఠంబై యొకరావ మంతట నెసంగెన్ ఛిన్నచాపంబునన్.</b> (బాల-ధనుస్సు-౩౦౧)<br /><br />నిష్ఠా ఆవర్షత్ అమోఘ మేఘ పటలీ నిర్గచ్ఛత్ ఉద్యోదిత స్ఫేష్ఠ ఇరమ్మద మాలికా యుగపత్ ఉజ్జృంభత్ మహా ఘోర బంహిష్ఠ స్ఫూర్జథు షండ మండిత రవ అహీన క్రియా ప్రౌఢి ద్రాఘిష్ఠంబై ఒక రావము అంతటన్ ఎసంగెన్ ఛిన్న చాపంబునన్<br /><br />నిష్ఠా నిలకడగా ఆగకుండా. స్ఫేష్ఠ మిక్కిలి. ఇరమ్మద మెరుపులోని జ్యోతి. యుగపత్ కలిసియుండే. బంహిష్ఠ శక్తివంతమైన. స్ఫూర్జథు ఉరుము. షండ గుంపు. ద్రాఘిష్ఠ మిక్కిలి దీర్ఘమైన.<br /><br />నిలకడగా కురియడం ద్వారా సఫలాలైన మేఘసమూహాల నుండి బయల్వెడలుతూ ప్రకాశించే బోలెడు మెరుపుల్లోని జ్వాలామాలలతో కలిసి అతిశయించే మహాభయంకరమైన శక్తివంతమైన ఉరుముల గుంపుచే అలంకరింపబడినట్టుగా గొప్ప ధ్వని లేకుండా ఉండనట్టిదీ [శివధనుర్భంగం అనే] క్రియ యొక్క శ్రేష్ఠత్వం వలన చాలా దీర్ఘమైనట్టిదీ ఐన ఒక మహానాదం విరిగిన వింటినుండి అంతటా వ్యాపించింది.<br /><br />ఈ పద్యంలో మేఘపటలీనిర్గచ్ఛత్ అనడం ద్వారా అంతర్లీనంగా నీలమేఘశ్యాముడైన రాముని చేతినుండి విరిగిన “ధనుష్ఖండము” వెలువడిందనీ, మేఘం మెరుపులూ ఉరుములూ వెలువరించినట్లుగా ఆ విరిగిన విల్లు బోలెడు కాంతినీ బ్రహ్మాండమైన ధ్వనినీ నలుదిక్కులలో వెదజల్లిందనీ చెప్పబడింది.<br /><br /><b>హేరంబోన్నత శూర్పకర్ణ వివరహ్రీకారియై షణ్ముఖ<br />స్ఫార ద్వాదశ నేత్రగోళ వివృతిప్రాకారమై శైలక<br />న్యారాజ న్నవ ఫాలమండల విభుగ్నక్రీడమై యాశ్చల<br />ద్గీరుగ్రప్రమథంబుగా ధనువు మ్రోఁగెన్ శైవలోకంబులన్.</b> (బాల-ధనుస్సు-౩౦౨)<br /><br />హేరంబ ఉన్నత శూర్ప కర్ణ వివర హ్రీకారియై షణ్ముఖ స్ఫార ద్వాదశ నేత్ర గోళ వివృతి ప్రాకారమై శైల కన్యా రాజత్ నవ ఫాల మండల విభుగ్న క్రీడమై ఆశ్చలత్ గీః ఉగ్ర ప్రమథంబుగాన్ ధనువు మ్రోఁగెన్ శైవ లోకంబులన్<br /><br />శూర్ప చేట. వివర కన్నము. హ్రీ సిగ్గు. స్ఫార గొప్ప. వివృతి పూర్తిగా తెరుచుకోవడం. ప్రాకార చుట్టుగోడ. విభుగ్న వంగిన వంకరగా ఉన్న. ఆశ్చలత్ కంపించే(?). గీః వాక్కు.<br /><br />వినాయకుడి గొప్ప చేటల్లాంటి చెవిరంధ్రాలకి సిగ్గు కలిగించేదిగా, కుమారస్వామికి పూర్తిగా తెరుచుకున్న పన్నెండు కనుగ్రుడ్లకీ చుట్టుగోడ అయ్యి, పార్వతీదేవియొక్క ప్రకాశించే నుదుటిపై చిట్లింపు అనే విలాసమయ్యి, కంపించిన మాటలు కలిగినవారిగా భయంకరమైన ప్రమథగణాలని చేసినదై శైవలోకాలలో ధనుస్సు మ్రోగింది.<br /><br />చేటలంత పెద్ద చెవులకి కూడా ధ్వని అధికమైనదే అనీ, పన్నెండు కళ్లున్నా కాంతిని పూర్తిగా గ్రహించలేవనీ, అమ్మవారి దృష్టిని కూడా ఆకర్షించిందనీ, ఉగ్రంగా ఉండే ప్రమథగణాలకి సైతం మాటలు తడబడ్డాయనీ అర్థం. శివుడే ఆ వెలుగు (వెలుంగర్చింతు విశ్వేశ్వరా) కాబట్టి పైగా శివకేశవాద్వైతం చూపించారు కాబట్టి శివుడి గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పలేదు.<br /><br /><b>నృత్యన్మంజుల తారహార కబరీనిష్యంది ముక్తామణి<br />ప్రత్యగ్ర ప్రసవాక్షి సంకలన దీవ్య త్కంధరాభేద సా<br />హిత్య ప్రౌఢ నవాప్సరోనటన సౌహిత్యప్రశస్తాచ్ఛదృ<br />గ్గీత్యాకార మనోజ్ఞమై ధనువు మ్రోఁగెన్ స్వర్గలోకంబులన్.</b> (బాల-ధనుస్సు-౩౦౩)<br /><br />నృత్యత్ మంజుల తార హార కబరీ నిష్యంది ముక్తా మణి ప్రత్యగ్ర ప్రసవ అక్షి సంకలన దీవ్యత్ కంధర అభేద సాహిత్య ప్రౌఢ నవాప్సరోనటన సౌహిత్య ప్రశస్త ఆచ్ఛత్ ఋక్ గీతి ఆకార మనోజ్ఞమై ధనువు మ్రోఁగెన్ స్వర్గ లోకంబులన్<br /><br />తార ముత్యం. కబరీ జడ. నిష్యంది జారుతున్న. ముక్తామణి ముత్యం. ప్రత్యగ్ర క్రొత్త. ప్రసవ పువ్వు. దీవ్యత్ ఆడుతున్న. కంధర తల, మెడ. సాహిత్య సహితత్వం. సౌహిత్య మనోజ్ఞత్వం. ఆచ్ఛత్ కప్పుతున్న. ఋక్ పొగడ్త.<br /><br />నర్తిస్తున్న అందమైన ముత్యాలజడనుండి జారుతున్న ముత్యాలనీ మొగ్గలనీ కంటితో ఏరే ఆటాడే మెడకు తగినట్లుగా గొప్ప [దొడ్డ చిన్న అందరూ^§] అప్సరసల నటనలోని అందం యొక్క గొప్పతనాన్ని కప్పే గానంలాగ మనోజ్ఞమై ధనుస్సు స్వర్గలోకాలలో మ్రోగింది.<br /><br />అప్సరసలు నర్తిస్తున్నారు. ఆ నర్తనం చాలా అందంగా ఉంది. వాళ్లు నర్తిస్తూ ఉంటే జడలు కూడా నర్తిస్తున్నాయి. ఆ జడలు కదలడం వల్ల వాటికి పెట్టుకున్న ముత్యాలూ, ననలూ రాలిపడుతున్నాయి. ఆ రాలుతున్నవాటిని చూపులతోనే ఏరుతున్నారా అన్నట్టుగా కదులుతున్నాయి వాళ్ల తలలు. ఆ తలలు ఎలా కదులుతున్నాయో వాటికి అభేదంగా సాహిత్యంగా (సహితము–సాహిత్యము)... అంటే ఆ తలల కదలికలు ఎలా ఉన్నాయో అచ్చంగా అలాగే వాటికి తగినట్టుగానే వారి ఆంగికం కూడా ఉందట. అటువంటి ఆ నాట్యం లోని గొప్పతనాన్ని దాస్తోందా అన్నట్లుంది పొగడ్త. ఆ పొగడ్తని గానం చేస్తే ఆ ఋగ్గానం కూడా అందంగా ఉందట. అంత అందంగానూ స్వర్గలోకంలో శివధనుర్నాదం వినవచ్చిందీ, అంటే స్వర్గలోకంలో వారికి ఆ ధ్వని వినసొంపుగా ఉంది అని అర్థం.<br /><br /><b>దర్పస్వీకృతహాస విశ్లథనరుంధద్దుష్టవాగ్ధోరణీ<br />సర్పద్వీరచమూ పథశ్లథనమై స్రంసత్కటీ శాటికా<br />కూర్పాస ప్రకటోగ్ర సాధ్వస వధూగుర్విణ్య భద్రాధ్వమై<br />దర్పాడంబరమై ధనుస్సు మొఱసెన్ దైతేయలోకంబులన్.</b> (బాల-ధనుస్సు-౩౦౪)<br /><br />దర్ప స్వీకృత హాస విశ్లథన రుంధత్ దుష్ట వాక్ ధోరణీ సర్పత్ వీర చమూ పథ శ్లథనమై స్రంసత్ కటీ శాటికా కూర్పాస ప్రకట ఉగ్ర సాధ్వస వధూ గుర్విణీ అభద్ర అధ్వమై దర్ప ఆడంబరమై ధనుస్సు మొఱసెన్ దైతేయ లోకంబులన్<br /><br />శ్లథన వీడిపోవడం సడలిపోవడం. రుంధత్ అడ్డుపడే. సర్పత్ గమించే. స్రంసత్ పడే. శాటికా లుంగీ లాంటి గుడ్డ. కూర్పాస కవచం. సాధ్వస భయం. గుర్విణీ చూలాలు. అధ్వ మార్గం. మొఱయు మ్రోఁగు.<br /><br />దర్పంవలన కలిగిన సంతోషం వీడిపోకుండా అడ్డుపడే చెడు మాటల పద్ధతిగల కదిలే వీరసైన్యానికి మార్గం నిర్వీర్యంచేసేలా, [అట్టి రాక్షసుల] జారిన కటివస్త్రాలూ కవచాల ద్వారా స్పష్టమయ్యే భీతివలన రాక్షసస్త్రీలకి భద్రం చేకూర్చనట్టిదై, [దైత్యుల దర్పాలను తీసేయడంలో] దర్పంతోకూడిన వైభవం కలదై ఆ ధనుస్సు దైత్యలోకాలలో మ్రోగిందట.<br /><br />రాక్షసుల లక్షణం చెప్తున్నారు. వాళ్లు దర్పం వలన సంతోషపడతారట. అలాంటి సంతోషం పోకుండా చెడ్డ మాటలు మాట్లాడుకుంటారట. అలాంటి రాక్షసుల సైన్యానికి మార్గం సడలించేది. రెండర్థాలు. ఒకటి, వారి పట్టు తీసేయడం, నిర్వీర్యం చేయడం. రెండు, భూలోకంలో వారి ఆయుస్సు తీసేసి [త్వరగా] మోక్షాన్ని ఇవ్వడం. ఈ ధనుస్సు వల్ల ఆ రాక్షసుల వస్త్రాలూ కవచాలూ జారిపోతున్నాయట. అది స్పష్టంగా తెలియడం వల్ల రాక్షసస్త్రీలకి భయం కలుగుతోందట. కడుపుతో ఉన్న రాక్షసస్త్రీలకి అభద్రమైన మార్గమట.<br /><br /><b>స్ఫీతాష్టాపదవిద్యుదుజ్జ్వల పయ౱పీయుషధారాధునీ<br />నీతాస్వాద్యతర ప్రగల్భవచన స్నిగ్ధాననాంభోజ సం<br />ధాతీర్థంకర (తీర్థాకృతి) మాగధోల్బణము నానా మేదినీరాట్సభా<br />గీతిస్వాదు మనోజ్ఞమై ధనువు మ్రోఁగెన్ రాజలోకంబులన్.</b> (బాల-ధనుస్సు-౩౦౫)<br /><br />స్ఫీత అష్టాపద విద్యుత్ ఉజ్జ్వల పయః పీయుష ధారా ధునీ నీత ఆస్వాద్యతర ప్రగల్భ వచన స్నిగ్ధ ఆనన అంభోజ సంధా తీర్థంకర (తీర్థాకృతి) మాగధ ఉల్బణము నానా మేదినీ రాట్ సభా గీతి స్వాదు మనోజ్ఞమై ధనువు మ్రోఁగెన్ రాజలోకంబులన్<br /><br />స్ఫీత విశాలమైన. అష్టాపద కైలాసం. నీత తేబడిన. స్నిగ్ధ స్నేహముగల. సంధా కలయిక. మాగధ స్తోత్రము చేసేవాడు. ఉల్బణము మిక్కిలి, అతిశయము. స్వాదు తీపి.<br /><br />అసలే విశాలమైన కైలాసం. అక్కడ మెరుపులా ప్రకాశించే కైలాసజలం. ఆ అమృతపుధార వల్ల ఏర్పడ్డ నది నుండి తేబడిన నీరు. ఆ నీటికి ఉన్న రుచి కన్నా మిక్కిలి రుచికరమైన ప్రగల్భవాక్యం. ఆ వాక్యం చెప్పే ఆప్తుని ముఖకమలం. ఆ కమలాన్ని బాగా ధరించిన తీర్థం వంటి మాగధుల అతిశయం. అలా ఉందట ఈ ధ్వని. అంతే కాదు, నానా రాజసభలలోనూ పాడే గీతాల తీయనిదనంలాగ మనోజ్ఞంగా ఉందట. అంటే రాజులందరికీ ఇది సంతోషకరమైన తీయని వార్త అని అర్థం.<br /><br />* * *<br /><br /><i>అసలు ఈ నాలుగు లోకాలే ఎందుకు ఎంచుకోవాలి?</i><br /><br />విరిచినది శివుని చాపం. తన ప్రభువు చేసిన ఘనకార్యాన్ని చూసి సంతోషించాడు శివుడు. శివుడు కాక కైలాసంలో ఉన్న చిన్నా పెద్దా అందరూ ఎలా స్పందించారో చెప్పారు ఒక పద్యంలో.<br /><br />శ్రీరామావతారం కోసం ప్రార్థించినవారు దేవతలు. కాబట్టి అవతార ప్రయోజనం నెరవేరడం ప్రారంభమయ్యిందీ అని ఆ సురలకే తెలియజేయడం. స్వయంగా వైకుంఠవాసుడే విరిచాడు కాబట్టి వైకుంఠలోకంలో ఎలా మ్రోగిందో చెప్పనవసరంలేదు. బ్రహ్మగారి సత్యలోకమూ స్వర్గాలలో ఒకటి కాబట్టి ప్రత్యేకంగా చెప్పలేదు.<br /><br />దైత్యలోకంలో వినబడిందీ అని చెప్పడం ద్వారా వారికి హెచ్చరిక అందిందీ అని.<br /><br />రాజలోకాలలో వినబడిన మ్రోత ఇక రాక్షసుల అరాచకాలకి అంతమనీ, రామరాజ్యం రాబోతోందీ అని సూచన.<br /><br />* * *<br /><br />విశ్వనాథవారు మూలకథకు చేసిన ఒక మార్పు ధనుష్ఖండంలోనే విష్ణుచాపాన్ని కూడా తీసుకురావడం, తద్ద్వారా ఆయన తెలివిగా ఇవే పద్యాలని చిన్న చిన్న మార్పులతో మళ్లీ వాడుకోవడం జరిగింది.<br /><br />--------<br />^§ప్రౌఢ అంటే దొడ్డ, నవ అంటే చిన్న అన్న అర్థంలో<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2996561446574327534?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-85028968415180680262009-07-31T13:02:00.004+05:302009-07-31T13:21:08.873+05:30ఆప్యాయముగ గౌరవాదరంబులతోడ తాతగారూ యంచు దగ్గరయ్యి<br />గురువుగారూ యంచు కూర్చుని కృతులను పాడి మందిరమున భక్తులమయి<br />ఈ క్రొత్త పద్యము ఈ వేళ వ్రాసాను చూడండి అని చూపి స్ఫూర్తి పొంది<br />మనుమలంటూ మీరు మమ్మల్ని ప్రేమతో ఆశీర్వదించగా హాయినొంది<br /><br />మేము తిరిగి వచ్చెడిలోపు మీరు మమ్ము<br />వదిలి తిరిగిరానట్టి త్రోవను చనిరట!<br />మాకు <b>మంగళంపల్లి రామనరసింహ<br />మూర్తి</b>గారు మీరొక్కరే! గుర్తులేదె?<br /><br />మనుమలము బాధ పడమా<br />కనులందు తిరిగెడి నీళ్లు గద్గద స్వరమూ<br />కనలేదో! వినలేదో!<br />చనగా కైవల్యపథము జ్ఞప్తికి లేమో!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8502896841518068026?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-40666376143114800642009-07-30T16:08:00.008+05:302009-07-30T16:38:33.184+05:30<span><span style="font-weight: bold;">శ్రీ</span>వరలక్ష్మి</span> నమస్తుభ్యం వసుప్రదే శ్రీసారసపదే రసపదే సపదే పదే పదే॥<br /><br />భావజజనకప్రాణవల్లభే సువర్ణాభే భానుకోటిసమానప్రభే భక్తసులభే।<br />సేవకజనపాలిని శ్రితపఙ్కజమాలిని కేవలగుణశాలిని కేశవహృత్కేళిని॥<br /><br />శ్రావణపౌర్ణమీపూర్వస్థశుక్రవారే చారుమతీప్రభృతిభిఃపూజితాకారే।<br /><span>దేవాది<span style="font-weight: bold;">గురుగుహ</span>సమర్పితమణిమయహారే</span> దీనజనసంరక్షణనిపుణకనకధారే।<br />భావనాభేదచతురే భారతీసన్నుతవరే।<br />కైవల్యవితరణపరే కాఙ్క్షితఫలప్రదకరే॥<br /><br />* * *<br /><br />వసుప్రదే సారసపదే రసపదే సపదే పదే పదే శ్రీవరలక్ష్మి తుభ్యం నమః॥ పదే పదే సపదే॥ శ్ర్యుత్తమగుణశోభితా చ వరదా చాసౌ లక్ష్మీశ్చ శ్రీవరలక్ష్మీ। నమస్తుభ్యం తే నమః। వసూః ధనధాన్యసంతానసౌభాగ్యాదీన్ ప్రదదాతీతి వసుప్రదా। సారసమివ పద్మమివ పదమఙ్ఘ్రిః యస్యాస్సా సారసపదా। రసః శోభా యస్యాః పదే గమనే సా రసపదా। సం జ్ఞానం పం రక్షణాం దాతీతి సపదా। అత్ర జ్ఞానరక్షణే దేహీతి చార్థః। పదే పదే సదా సర్వత్ర॥<br /><br />శ్రీవరలక్ష్మీ, సమస్తసౌభాగ్యాలనూ ఇచ్చే తల్లీ , కమలములవంటి పాదములు కలదానా, అడుగులయందు అందము కనబరచుదానా, ఎల్లప్పుడూ జ్ఞానాన్నీ రక్షణనీ ఇచ్చుదానా, నీకు నమస్కారము.<br /><br />భావజస్య మన్మథస్య జనకః పితేతి భావజజనకః విష్ణుః తస్య ప్రాణవల్లభా ప్రియవధూః ఇతి భావజజనకప్రాణవల్లభా। సువర్ణ ఇవ ఆభా రుచిః కాన్తిః యస్యాస్సా సువర్ణాభా। భానూనామాదిత్యానాం కోటిః భానుకోటిః మానే గణనే సమేతి సమానా భానుకోటిభిః సమానా ప్రభా కాన్తిః యస్యాస్సా భానుకోటిసమానప్రభా। భక్తానాం అనాయాసేన లభ్యేతి భక్తసులభా। సేవకజనాన్ భృత్యగణాన్ పాలయతీతి సేవకజనపాలినీ। శ్రితేభ్యః నతేభ్యః పఙ్కజైః పద్మైః కలితాం మాలాం యా ధార్యతే సా శ్రితపఙ్కజమాలినీ। కేవలాః అనితరసాధ్యాః గుణాః యస్యాం సా కేవలగుణశాలినీ। కేశవస్య విష్ణోః హృత్కేళినీ మానసోల్లాసినీతి కేశవహృత్కేళినీ॥<br /><br />మన్మథుడి తండ్రియైన విష్ణుమూర్తికి ప్రియురాలా, బంగారు మేనిఛాయ కలిగినదానా, కోటిసూర్యులకు మేటియైన కాంతి కలదానా, భక్తసులభురాలా, సేవకజనులను ప్రీతితో పాలించుదానా, సరోజమాలికను ధరించినదానా, అనితరసాధ్యమైన గుణసంపత్తి కలదానా, కేశవునికి మానసోల్లాసము కలిగించుదానా ... శ్రీవరలక్ష్మీ, నీకు నమస్కారము.<br /><br />శ్రావణమాసే పౌర్ణమీతిథ్యాః పూర్వం సమీపే స్థితే శుక్రవారే శ్రావణపౌర్ణమీపూర్వస్థశుక్రవారే। ఏతస్మిన్ దినే। చారుః మనోజ్ఞా మతిః యస్యాస్సా చారుమతీ ఏతావత్ సర్వాభిశ్చ చారుమతీప్రభృతిభిః పూజితః సేవితః ఆకారః మూర్తిః యస్యాస్సా చారుమతీప్రభృతిభిఃపూజితాకారా। దేవాదిభిః గురుగుహేన సుబ్రహ్మణ్యేన చ సమర్పితః మణిమయహారః యయా ధార్యతే సా దేవాదిగురుగుహసమర్పితమణిమయహారా। దీనజనానామకిఞ్చనానాం సంరక్షణార్థం కనకం హేమం ధారేవ వృష్టీవ ప్రదానే నిపుణా చతురా ఇతి దీనజనసంరక్షణనిపుణకనకధారా। భావనానాం చిత్తవృత్తీనాం భేదనే నిరోధే చతురా నిపుణేతి భావనాభేదచతురా। భారత్యా వాణ్యా సన్నుతా బహుధా స్తుతా వరా ఉన్నతా శక్తిః భారతీసన్నుతవరా। కైవల్యం మోక్షం వితరణే దానే పరా నిమగ్నా కైవల్యవితరణపరా। కాఙ్క్షితం కామితం ఫలం ప్రదాయకః కరః వరదహస్తః యస్యాస్సా కాఙ్క్షితఫలప్రదకరా॥<br /><br />శ్రావణపౌర్ణిమకు ముందు వచ్చే శుక్రవారమునాడు (వరలక్ష్మీవ్రతము చేసికొనే రోజు) చారుమతులైన సువాసిన్యాదులచే పూజించబడుదానా, గురుగుహాదులచే ఈయబడిన మణిహారమును ధరించుదానా, దీనులను రక్షించుటయందు నిపుణురాలా, చిత్తవృత్తులను నిరోధించుటయందు చతురురాలా, సరస్వతిచే కొనియాడబడినదానా, కైవల్యాన్నిచ్చేదానా, కామితఫలములను ఒసగు వరదహస్తము కలదానా ... శ్రీవరలక్ష్మీ, నీకు నమస్కారము.<br /><br />* * *<br /><br />గురుగుహముద్రాఙ్కితా ముత్తుస్వామిదీక్షితస్య <a href="http://www.musicindiaonline.com/p/x/sUy2W2SNWS.As1NMvHdW/">కృతిరియం</a> శ్రీరాగరూపకతాళాభ్యాం గీయతే॥<input id="gwProxy" type="hidden"><!--Session data--><input onclick="jsCall();" id="jsProxy" type="hidden"><div id="refHTML"></div><input id="gwProxy" type="hidden"><!--Session data--><input onclick="jsCall();" id="jsProxy" type="hidden"><div id="refHTML"></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4066637614311480064?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-4123874732745130192009-07-17T17:49:00.006+05:302009-07-31T13:21:40.232+05:30స్పష్టోచ్చారణతోనూ<br />సృష్టించే శిష్ట రాగ వృష్టులతోనూ<br />మృష్టాన్నం తిన్నట్టే<br />తుష్టులు కానట్టివారు దొరకరు ఒకరూ ౧<br /><br />పట్టువి స్వరాలపుట్టవి<br />కట్టిపడేసావు నీదు గానాంబుధిలో...<br />ఇట్టాగా ముంచేదీ?<br />పట్టమ్మాళ్ నీకు వేల బాష్పాంజలిగళ్ ౨<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-412387473274513019?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-40019408677125658832009-07-07T19:33:00.002+05:302009-07-07T19:38:41.346+05:30ఓ దేవా నిన్ ౧<br /><br />సాధించగా నెంచి శక్తీయ మని కోర నణకువ న్నేర్పగా నణచితీవు<br />గొప్పకార్యార్థినై కోరగా స్వాస్థ్యంబు మంచిఁ జేయించగా వంచితీవు<br />సంతసిల్లెద నంచుఁ జాల ధనముఁ గోరఁ బుద్ధిచ్చి నా కోర్కె ముంచితీవు<br />స్తుతులకై స్థితిఁ గోరఁ మతిపోయి నే నిన్ను పోగొట్టుకోకుండఁ బ్రోచితీవు<br /><br />ఉర్వి నున్నవన్ని యుల్లాసజీవనో<br />త్సాహినై యడుగఁగఁ గ్షమనుఁ జూపి<br />కోరినయవి గాకఁ గోరకున్నను నాకుఁ<br />గోరవలసినయవి గూర్చితీవు ౨<br /><br />లలితపదాంబుజంబులను లాఘవమొప్పఁ బదాలఁ గొల్వగాఁ<br />దెలియదు నాకు నీకయి సుదీర్ఘములైన కవిత్వమాలికల్<br />కలనము సేయఁ దైవతమ! కాని వచించెద, వచ్చి రాని యీ<br />తెలుగు వచస్సరోజములు తెల్పునుగాక నమస్సుమాంజలుల్ ౩<br /><br />నన్ను మన్నించి యో ప్రపన్నప్రసన్న!<br />నిన్ను చూపు గురునిఁ దెల్పు తెన్నుజూపు<br />మన్ని కన్నరల్ ఛిన్నమై చెన్నుమీఱ<br />విన్నపంబు నీసారి నీ వెన్నవయ్య ౪<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4001940867712565883?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-79008591800028222422009-07-02T19:39:00.004+05:302009-07-02T19:55:44.385+05:30అనగనగా నొకండు తన యాలులు నల్వురితో ముదంబునన్<br />ధనము సమృద్ధిగాఁ గలిగి ధాత్రిఁ వసించెను తృప్తచిత్తుఁడై;<br />తనకుఁ గనిష్ఠభార్య యనఁ దక్కిన భార్యలకంటె మోజు కా<br />వున సమకూర్చునామెకు నమోఘములైన విలాసవస్తువుల్ ౧<br /><br />మనమున నుండు గౌరవపుమక్కువచేతఁ దృతీయభార్యనున్<br />జనులకుఁ జూపి తా మిగుల సంతసమొందును; కాని, డెందమం<br />దున నొక భీతి యుండెడిది దుర్గతి నాయమ నిల్వదంచు, పా<br />రుననియు వేఱు వ్యక్తికయి (చోటికని), రోదన లెవ్వియు నాపరావనీ ౨<br /><br />అనుపమసౌమ్యమూర్తి మధురాప్తసుహృన్మణిదీప్తి నింటిమం<br />త్రిని ననువర్తినిన్ తన ద్వితీయకళత్రముఁ జూచుఁ బ్రీతితో;<br />ననుదినమున్నతిన్ పతికి నాదరగౌరవవృద్ధిఁ గోరు భా<br />ర్యనుఁ దన జ్యేష్ఠజాయను నిరాదరణన్ మరచెన్ మదంబునన్ ౩<br /><br />దినములు దొర్లె... జబ్బువడి దీనదశన్ మదిఁ జింత సల్పి "నా<br />మనుగడ కొచ్చె ముప్పు, యికఁ గ్ష్మాపయి నూకలు చెల్లె!" నంచు నెం<br />చిన తరుణానఁ జిన్నసతిఁ జెంతకు రమ్మని "తోడు వత్తువా?"<br />యని యడిగెన్ వివిక్తమున నామె చివాలున లేచి "రా"ననెన్ ౪<br /><br />"ప్రణతులు నీకు! నెవ్వరును ప్రాణము పోయెడు కాలమందు ర<br />మ్మని పిలువంగఁబోరు! మతి మాలెను నీ!" కని పల్కె; నిట్టులే<br />చినసతులందఱూ పలుకఁ ఛిన్ననిరీక్షణుఁడైన వానికిన్<br />వినఁబడె నొక్క మాట తన వెంబడి "వత్తు"ననంచు నెప్పుడూ ౫<br /><br />కనులు చెమర్చె కాంచుటకుఁ గష్టమయెన్ తుదకున్ కనుంగొనెన్<br />కని తన దొడ్డభార్య నటు "గర్వవశంబునఁ గాంచకుంటి నీ<br />ఘనతరమానినీమణిని, గౌరవమీయగనైతి" నంచు శో<br />కనతహృదంతరంగుడయి కై గొని చేతుల నుంచె చేతులన్ ౬<br /><br />* * *<br /><br />జననమునాటిభార్య మృతిజన్మవిమోచక మాత్మవస్తుచిం<br />తన యని, యామెగాక మఱి తక్కిన వార లసత్యమైనవౌ<br />మన పరివారమిత్రగణ మాదరకీర్తిధనాదిబంధముల్<br />తను వని గుర్తెఱెంగుట సదా సుఖదంబని గుర్తు చూడగా ౭<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7900859180002822242?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com20tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-34867538490790355672009-05-02T17:53:00.007+05:302009-05-02T19:15:07.261+05:30<b>భ్రాన్తం దేశమనేకదుర్గవిషమం ప్రాప్తం న కిఞ్చిత్ఫలం<br />త్యక్త్వా జాతికులాభిమానముచితం సేవా కృతా నిష్ఫలా।<br />భుక్తం మానవివర్జితం పరగృహేష్వాశఙ్కయా కాకవత్<br />తృష్ణే జృమ్భసి పాపకర్మనిరతే నాద్యాపి సంతుష్యసి॥ ౨</b><br /><br />భ్రాన్తమ్ పర్యాటితమ్। దేశమ్। అనేకదుర్గవిషమమ్ బహుభిః గన్తుం దుర్గమైః స్థానైః వికటమ్। ప్రాప్తమ్ లబ్ధమ్। న కిఞ్చిత్ న స్వల్పమపి। ఫలమ్ సంతోషధనాదిరూపం ఫలితమ్॥ త్యక్త్వా విసృజ్య। జాతికులాభిమానమ్ బ్రాహ్మణాదిజాత్యభిమానం వంశాదికులాభిమానం చ। ఉచితమ్ హితమ్। సేవా పరిచర్యా। కృతా ఆచరితా। నిష్ఫలా యస్యాః ఫలం నాస్తి సా॥ భుక్తమ్ ప్రాశితమ్। మానవివర్జితమ్ మానేన అభిమానేన విశేషతః వర్జితమ్। పరగృహేషు పరాణాం గేహేషు। ఆశఙ్కయా భీతినా వా సందేహేన। కాకవత్ కాకేవ॥ తృష్ణే విషయేషు ఆసక్తిః। జృమ్భసి వృద్ధిం యాసి॥ పాపకర్మనిరతే పాపిష్ఠే। న అద్య అపి ఇదానీమపి। సంతుష్యసి సంతుష్టా న భవసి॥<br /><br />వైరాగ్యార్థం తృష్ణాదూషణమత్ర ద్రక్ష్యతే। కైషా తృష్ణా। యయా తృష్ణయా ఫలాపేక్షయా కృతమ్ దుర్గమం దేశపర్యటనం ఫలరహితం బభూవ। యయా తృష్ణయా జాతికులాభిమానత్యాగేన కృతా యత్సేవా నిష్ఫలా బభూవ। యయా తృష్ణయా చోదితః మానరహితేషు పరగృహేష్వపి కాకవత్ ఆశఙ్కయా భుక్తం చ। యా పాపిష్ఠా। యేదానీమపి జృమ్భతి న తుష్యతి। తాం ప్రతి దూషణమ్॥<br /><br />తా. దుస్సంచారములైన ప్రదేశాలలో దేశాటన చేసాను కానీ ఫలితం శూన్యం. జాత్యభిమానం కులాభిమానం వదిలి నిరుపయోగంగా (ధనికులు మొదలైనవారికి) సేవ చేసాను. (ఆపదలో) బెదురుతూనే ఇతరుల ఇళ్ళలో గౌరవంలేకున్నా కాకిలా భోజనం చేసాను. ఇన్ని కష్టాలు పడినా ఓ పాపిష్ఠపు తృష్ణా, ఇప్పటికీ తృప్తి కలగడం లేదు. నీవు ఇంకా ఇంకా పెరుగుతూనే విజృంభిస్తూనే ఉన్నావు.<br /><br /><b>విసికితి దుర్గదుర్విషయవిభ్రమయుక్తిఁ గులాభిమానమున్<br />బసచెడ సేవ చేసితి విపన్నుఁడనై పరగేహసీమ వా।<br />యసము వలెన్ భుజించితిఁ బ్రయత్నము నిష్ఫలమై నశించె సం<br />తసపడ వుగ్రకర్మపిశునత్వము చూపెద వాశ యేటికిన్॥</b><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3486753849079035567?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-76216788248096987152009-04-30T10:29:00.008+05:302009-05-02T17:51:54.686+05:30<small>ఎందుకో తెలియదు కాని భర్తృహరి వ్రాసిన వైరాగ్యశతకం చదవాలి అనిపించింది. స్థాళీపులాకన్యాయంగా అక్కడక్కడా ఒకటీ రెండూ చదివితేనే అద్భుతంగా తోచింది ఈ శతకం. అలా చదివాక (భర్తృహరి ఎలాంటి స్థితిలో ఏ ముహూర్తాన ఏ ఉద్దేశ్యంతో వ్రాయటం మొదలుపెట్టారో కానీ) వైరాగ్యశతకంలోని ఒక్కో శ్లోకానికీ వైరాగ్యపు రుచి తెలియజేసే లక్షణం పుష్కలంగా ఉందీ అని అనిపించింది. ఎలాగూ చదవటం ప్రారంభించబోతున్నాను కదా, ఒక్కో శ్లోకం చదివినప్పుడు నాకు ఏయే ఆలోచనలు కలిగాయో అవన్నీ వ్రాసి పెట్టుకుందాం అని తోచి, ఇలా...</small><br /><br /><br /><b>చూడోత్తంసితచారుచన్ద్రకలికాచఞ్చచ్ఛిఖాభాస్వరో<br />లీలాదగ్ధవిలోలకామశలభః శ్రేయోదశాగ్రే స్ఫురన్।<br />అన్తఃస్ఫూర్జదపారమోహతిమిరప్రాగ్భారముచ్చాటయం<br />శ్చేతః సద్మని యోగినాం విజయతే జ్ఞానప్రదీపో హరః॥ ౧</b><br /><br />చూడా శిఖాయాం। ఉత్తంసిత భూషణీకృతస్య। చారు మనోజ్ఞమూర్తేః। చన్ద్ర శశేః। కలికా కలాయాః। చఞ్చత్ ప్రకాశమానేన। శిఖయా అగ్రేణ। భాస్వరః ప్రకాశమానః॥ లీలా విలాసేన। దగ్ధ భస్మీకృత। విలోల చఞ్చల। కామశలభః మన్మథ నామ శలభః॥ శ్రేయః శుభానాం। దశా అవస్థాసు। అగ్రే పురతః। స్ఫురన్ ప్రకాశయన్॥ అన్తః మనసి। స్ఫూర్జత్ (తడిదివ) జృంభమాణస్య। అపార మహత్। మోహ తిమిర మోహాన్ధకారస్య। ప్రాక్ పురతః స్థితమ్। భారమ్ మహాన్తమజ్ఞానమ్। ఉచ్చాటయన్ నాశయన్॥ చేతః మనః। సద్మని గృహే। యోగినాం భక్త్యాది యోగేషు స్థితానాం। విజయతే వర్తతే॥ జ్ఞాన ప్రదీపః జ్ఞాన ప్రకాశకః॥ హరః భవానాం దుఃఖానాం అజ్ఞానానాం నాశకః॥<br /><br />అత్ర హరో జ్ఞానప్రదీపః। భక్తానాం (చన్ద్రకలికాప్రయోగేణ ప్రతిక్షణవర్ధమానం తాపహారిత్వం జ్ఞాయతే) శీతకరవత్తాపహారీ కామాదీనాం శలభానాం సంహారకశ్చ। ఏషః హరః కుత్ర వర్తతే। చేతస్సద్మని। కేషాం। తృష్ణాద్వేషిణాం యోగినామ్। కథమ్। శ్రేయోదశాగ్రే స్ఫురన్। అన్తస్ఫూర్జదపారమోహతిమిరప్రాగ్భారముచ్చాటయన్॥ యది మనః హరావాసం కర్తుమిచ్ఛసి తర్హి యోగీ భవేత్యన్వర్థః॥<br /><br />తా. హరుడు జ్ఞానమనే వెలుగునిచ్చే దీపం. సిగలో అలంకరించుకున్న చంద్రకళ యొక్క వెలిగే కొనచే ప్రకాశిస్తూన్నవాడు, కాముడనే మిడుతని మసిచేసినవాదు ఐన ఆ శివుడు శ్రేయస్సునిచ్చే వివిధ దశలలో ముందుగా పొడజూపుతూ మనస్సులోని గొప్ప మోహపుటజ్ఞానాన్ని నాశనం చేస్తూ యోగుల హృదయపంజరంలో శోభిల్లుతున్నాడు.<br /><br /><b>ఏనుఁగు లక్ష్మణకవి తెలుఁగు:</b><br />కలితవతంసితేన్దుకలికాశిఖిచే విలసిల్లి చిత్తభూ<br />శలభము నుగ్గు సేసి శుభసారదశాగ్రమునన్ వెలుంగుచున్।<br />బలవదపారమోహభరబాఢతమోహరణంబు సేయుచుం<br />దెలివి వెలుంగు పొల్చు శివదేవుఁడు యోగిమనోగృహంబులన్॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7621678824809698715?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-2576886810159648082009-04-29T19:21:00.008+05:302009-05-02T19:17:42.782+05:30<span style="font-size:85%;">కాదమ్బినీవృత్తమ్</span><br />నమస్తే శఙ్కరాచార్య సచ్చిద్గురో<br />భవద్దివ్యానుకంపావిభూత్యా మమ<br />వివేకో జాయతాత్ శామ్యతాన్మేమనః<br />భవద్వేషోஉస్తు మాం బన్ధనాత్తారయ ౧<br /><br /><span style="font-size:85%;">భుజఙ్గప్రయాతవృత్తమ్</span><br />విరాగోదయార్థం భవత్పాదపద్మౌ<br />భజేஉహం న ముఞ్చే భవారణ్యకీలౌ<br />నమస్తే నమస్తే నమస్తే ప్రసీద<br />న యాచేஉన్యమాచార్య దృష్టిస్తు తేஉలమ్ ౨<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-257688681015964808?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-56563118024578800602009-04-21T20:01:00.006+05:302009-04-21T20:18:47.145+05:30<b>కైలాసాచలసానువాసము వృషస్కంధాగ్రసంస్థాయి త<br />త్ప్రాలేయాచలకన్యకాకుచతటీపర్యంకనిద్రాగతం<br />బాలోలాగ్రజటాతటీఘటితనాకౌకస్సరిత్కంబు దే<br />హాలంకారితలేలిహానము వెలుం గర్చింతు విశ్వేశ్వరా</b><br /><br />ఇది విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి శ్రీమద్రామాయణకల్పవృక్షావతారికయందలి రెండవ పద్యం. కైలాసాచలసానువాసము అనగానే నాకు మొదట తెనాలి రామకృష్ణుని <i>ఉద్భటారాధ్యచరిత్ర</i>లోని <a href="http://vaagvilaasamu.blogspot.com/2009/02/blog-post.html">పద్యం</a> గుర్తొచ్చింది.<br /><br />* * *<br /><br />కైలాస-అచల-సాను-వాసము వృష-స్కంధ-అగ్ర-సంస్థాయి తత్-ప్రాలేయ-అచల-కన్యకా-కుచ-తటీ-పర్యంక-నిద్రా-ఆగతంబు ఆలోల-అగ్ర-జటా-తటీ-ఘటిత-నాక-ఓకస్-సరిత్కంబు దేహ-అలంకారిత-లేలిహానము వెలుంగు అర్చింతు విశ్వేశ్వరా<br /><br />సం అంటే సమ్యక్, బాగుగా. స్థా గతినివృత్తౌ అని ధాతువు, అంటే గమనరహితమైన స్థితి. ప్రాలేయము మంచు. పర్యంకము మంచము. ఓకస్సు అంటే నివాసం. నాకౌకస్సు అంటే స్వర్గము నివాసముగా కల. "ఆలోల"లో లోల కంపిస్తున్న, ఆ స్వల్పత్వాన్ని సూచిస్తుంది. లేలిహానము అంటే పాము (<i>లేలిహానో ద్విరసనో గోకర్ణః కఞ్చుకీ తథా</i> అని అమరకోశము).<br /><br />వెలుంగు అన్న పదం ఇక్కడ కీలకం. నిరాకారస్వరూపంగా అర్చించడమన్నమాట. ఎప్పుడైతే ఇలా నిరాకారస్వరూపంగా తీసుకున్నామో అప్పుడు చెప్పేవన్నీ స్త్రీ-పురుష-నపుంసక-లింగాతీతమైన శివలింగానికి సంబంధించినవౌతాయి కదా.<br /><br />కైలాస పర్వత సానువులందు నివాసమున్నట్టిది. నందీశ్వరునియొక్క భుజములపైన చక్కగా నుండినది. ఆ మంచుకొండ కూతురైన పార్వతీదేవియొక్క పాలిండ్ల ప్రదేశమనే మంచముపై నిద్రను పొందునది. స్వల్పంగా కదులుతున్న జటాజూటపు పైభాగంలో స్వర్గలోకపు నదిని కలిగినట్టిది. దేహాలంకారముగా పామును చేసికొన్నట్టిది.<br /><br />కైలాసపర్వతసానువులలో నివాసముంటూ, పాముని గంగని ధరించి, నందీశ్వరుని అధిరోహించి, పార్వతీదేవిపాలిండ్లపై నిద్రపోయే స్వరూపంగా కనిపిస్తున్న వెలుగువైన విశ్వేశ్వరా! నిన్ను కొలుస్తాను అని తాత్పర్యం.<br /><br />* * *<br /><br />ఇక్కడ <a href="http://vaagvilaasamu.blogspot.com/2009/03/blog-post.html">ముందు పద్యం</a>లో మాదిరిగా శివకేశవాభేదం గోచరించదు కానీ, వర్ణనలద్వారా సాకారమైన శివుణ్ణి నిరాకారమైన వెలుగుగా కొలుస్తాను అని చెప్పడంలో వింత అందం ద్యోతకమౌతోంది.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5656311802457880060?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-52333233687219725942009-04-03T17:25:00.012+05:302009-07-09T11:34:44.246+05:30<span style="font-size:85%;">శార్దూలవిక్రీడితమ్</span><br />ఫుల్లాంభోరుహపత్రనేత్రయుగభూతౌ భానుతారాధవౌ<br />యస్యత్వన్వయనామయోస్సురుచయస్సంపూరయన్తావుభౌ<br />రాత్రీశాన్వయజాతడిజ్జలధరో యస్సూర్యవంశోద్భవ<br />స్సీతామాధవమాంజనేయరమణం తం రామచన్ద్రం భజే.<br /><br /><span style="font-size:85%;">ప.వి.</span><br />ఫుల్ల అంభోరుహపత్ర నేత్రయుగ భూతౌ భానుతారాధవౌ యస్య తు అన్వయనామయోః సురుచయః సంపూరయన్తౌ ఉభౌ రాత్రీశ అన్వయజా తడిత్ జలధరః యః సూర్యవంశోద్భవః సీతామాధవమ్ ఆంజనేయరమణమ్ తమ్ రామచన్ద్రమ్ భజే<br /><br /><span style="font-size:85%;">తా. </span><br />ఎవరికి సూర్యచంద్రులు వికసించిన తామరపూరేకులవంటి నేత్రద్వయమగుచున్నారో, ఎవరికి వంశమునందు (సూర్యవంశము) నామమునందు (శ్రీరామ'చంద్రుడు') సూర్యచంద్రులిరువురూ కాంతులు (రుచిః - కాంతి, రుచి, సౌందర్యం) నింపుతున్నారో, చంద్రవంశంలో పుట్టిన మెరుపుతీగెకు ఏ సూర్యవంశజుడు మేఘమగుచున్నాడో అట్టి సీత అనబడే లక్ష్మీభర్తయైన, ఆంజనేయరమణుడైన శ్రీరామచంద్రుని కొలచుచున్నాను.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5233323368721972594?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-26692832571253427222009-03-24T14:18:00.005+05:302009-04-21T15:36:00.969+05:30<b>శ్రీమంజూషిక భక్తపాలనకళాశ్రీచుంచు వానందవ<br />ల్లీమంజుప్రసవంబు చిద్గగనప్రాలేయాంశువున్ మోక్షల<br />క్ష్మీమాణిక్యవినూత్నమేఖల కటాక్షీభూతనీహారరుక్<br />శ్రీమంతంబయి పొల్చు వెల్గు నొకడే సేవింతు విశ్వేశ్వరా</b><br /><br />ఇది శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి శ్రీమద్రామాయణకల్పవృక్షమునందలి తొలి పద్యం. (ఈ పద్యానికి కొంత వివరణ శ్రీ వేదుల కామేశ్వరరావుగారు కల్పవృక్షము - అవతారిక అనే శీర్షికతో శ్రీమద్రామాయణకల్పవృక్ష కావ్య వైభవము అనే వ్యాస సంపుటిలో ప్రచురించారు.)<br /><br />* * *<br /><br />ముందు ఈ పద్యాన్ని ఎక్కడెక్కడ విఱవాలో గమనిస్తే...<br /><br />శ్రీమంజూషిక. ఇక్కడే ఎందుకు విఱవాలి? మంజూషికా అని సంస్కృత శబ్దం కాబట్టి, ఇక్కడ ప్రయోగంలో దీర్ఘం లేదు కాబట్టి. తర్వాత, భక్తపాలనకళాశ్రీచుంచువు, ఆనందవల్లీమంజుప్రసవంబు, చిద్గగన ప్రాలేయాంశువున్. ఆ తర్వాత మోక్షలక్ష్మీమాణిక్యవినూత్నమేఖల [మేఖల ఆకారాన్త స్త్రీలింగశబ్దం కాబట్టి]. కటాక్షీభూతనీహారరుక్ శ్రీమంతంబు, అయి, పొల్చు, వెల్గును, ఒకడే, సేవింతున్, విశ్వేశ్వరా.<br /><br />ఈ పద్యంలో ఒక చిన్న పేచీ ఉంది. చిద్గగనప్రాలేయంశువున్ వద్ద. చిద్గగనప్రాలేయాంశు అన్నదానిని శుద్ధ (సిద్ధ) సంస్కృత సమాసంగా తీసుకుంటే... అంటే రెండు తత్సమశబ్దాల సమాసంగా దీనిని తీసుకుంటే చిద్గగనప్రాలేయాంశు లో న గురువౌతుంది (ఆనందవల్లీమంజుప్రసవంబు లో జు గురువైనట్టుగా). అలాంటప్పుడు గణభంగం జరిగినట్టు. అలా కాదూ, ఇది రెండు తద్భవశబ్దాల సమాసమూ అనుకుంటే ఆ ఇబ్బంది లేదు. చిద్గగన వద్ద విఱచి ప్రాలేయాంశువున్ ప్రారంభంలోని ప్రాని ఊది పలికేస్తే సరిపోతుంది.<br /><br />* * *<br /><br />ఒకసారి విభజన జరిగాక అర్థం వెతుక్కోవడం కొంచెం తేలికే కదా.<br /><br />శ్రీ అంటే సంపద, శోభ, శుభము, మంగళము, విషము అని అర్థాలు. మంజూషిక అంటే పెట్టె. శ్రీమంజూషిక అంటే సంపదలకి పెట్టె అంటే సంపదలని ఇవ్వగలిగిన అని. ఈ శ్రీమంజూషికకే విషమును ధరించిన అని రెండో అర్థమూ వస్తుంది. ఎంత సంపదలకి అధిష్ఠానదైవతమని చెప్పాలనుకున్నా ఈ శ్రీమంజూషిక ప్రయోగం సమస్త సంపదలకి ఇనప్పెట్టెలాంటివాడా అని సంబోధించినట్టుంది.<br /><br />చుంచువు. చుంచు అనే శబ్దానికి వు ప్రత్యయం చేరింది. ప్రసిద్ధికెక్కిన అని అర్థం తీసుకోవాలి. అప్పుడు భక్తపాలనకళాశ్రీచుంచువు అంటే భక్తులను పాలించడమనే మంగళకరమైన కళయందు ఖ్యాతికెక్కినవాడు అని అర్థం.<br /><br />ఆనందవల్లీమంజుప్రసవము. వల్లి తీగె. మంజు అందమైన, మనోహరమైన. ప్రసవము పువ్వు. ఆనందమనే తీగెను పూచిన మంజులమైన పుష్పం.<br /><br />చిద్గగనప్రాలేయాంశువు. చిత్ జ్ఞనం. ప్రాలేయ చల్లని. అంశువు కిరణము. ప్రాలేయాంశువంటే చల్లని కిరణములు కలవాడు. కాబట్టి జ్ఞానమనే గగనమందు చంద్రుడు.<br /><br />మోక్షలక్ష్మీమాణిక్యవినూత్నమేఖల. మోక్షమనే లక్ష్మికి మాణిక్యములతో కూడిన వినూత్నమైన మేఖల (మొలనూలు, వడ్డాణం).<br /><br />కటాక్షీభూతనీహారరుక్‌శ్రీమంతంబు. కటాక్ష క్రీగంటిచూపు. భూత ఐన. నీహారరుక్. నీహారుడు అంటే చంద్రుడు. నీహారము అంటే మంచు. రుక్ కాంతి. ఎలా చూసినా నీహారరుక్ అంటే చల్లని వెలుగు. అటువంటి చల్లని వెలుగు సంపదలు కలిగిన (శ్రీమంతము). క్రీగంటిచూపులుగా మలచుకున్న చల్లని వెలుగు సంపదలు ఎవరికి కలవో వాడు.<br /><br />పొల్చు అగుపించు, ఒప్పు.<br /><br />* * *<br /><br />ఓ విశ్వేశ్వరా! సర్వసంపదలకూ సమస్తమంగళములకూ మంజూషయైనదీ, భక్తులను పాలించే కళయందు ఖ్యాతికెక్కినదీ, ఆనందమనే లతకి పూచిన మనోహర పుష్పమైనదీ (లత లతగానే మనోహరంగా ఉంటుంది, అలాంటి లత కూడా పువ్వులవలన మిక్కిలి శోభిల్లుతుంది కదా), జ్ఞానమనే ఆకాశంలో చంద్రుడైనదీ (జ్ఞానం అనంతం అని గగన ప్రయోగం ధ్వనిస్తోంది), మోక్షలక్ష్మికి మాణిక్య వినూత్న మేఖలయైనదీ, క్రీగంటిచూపుగా మారిన చల్లని వెలుగు సంపదలు కలిగినదీ... ఐన వెలుగు ఒకడే (అద్వైతభావం... శివకేశవాభేదం). ఆ వెలుగుని సేవిస్తాను.<br /><br />ఇప్పుడు ఒక్కసారి తిరిగి చదివితే ప్రతీ విశేషణమూ శివుడికీ వాడవచ్చు, కేశవుడికీ వాడవచ్చు అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఐనా అలాంటి కాంతికి ఏకత్వాన్ని ఆపాదించి, అట్టి అద్వైత పరబ్రహ్మాన్ని కొలుస్తాను అని చెప్పడం ఈ పద్యంలోని ప్రత్యేకత.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2669283257125342722?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-25429620075910269342009-02-25T19:42:00.012+05:302009-04-21T15:36:04.270+05:30తెనాలి రామలింగ కవి ఉద్భటారాధ్యచరిత్రమనే కావ్యంలో చెప్పిన పద్యం—<br /><br /><b>తరుణ శశాంక శేఖర మరాళమునకు సార గంభీర కాసారమగుచు<br />కైలాసగిరి నాథ కలకంఠ భర్తకు కొమరారు లేమావి కొమ్మయగుచు<br />సురలోక వాహినీ ధర షట్పదమునకు ప్రాతరుద్బుద్ధ కంజాతమగుచు<br />రాజ రాజ ప్రియ రాజకీరమునకు మానిత పంజరస్థానమగుచు<br /><br />ఉరగ వల్లభ హార మయూరమునకు<br />చెన్ను వీడిన భూధర శిఖరమగుచు<br />లలిత సౌభాగ్య లక్షణ లక్షితాంగి<br />అద్రినందన బొల్చె విహారవేళ</b><br /><br />ఈ పద్యం చదవటం మొదలుపెట్టగానే నాకు మొట్టమొదట అనిపించినది ఈ పద్యానికి సీసాన్ని ఎంచుకోవడం అంత అతకలేదేమో అని. సంగీతంలో ప్రవేశం ఉండడమో మరొకటో కారణమేమిటో తెలియదు కానీ నడకకి ఏదో అడ్డం తగిలినట్టుగా ఠపీమని మొదటి పాదం కూడా పూర్తికాకుండానే ఆగిపోయాను. పద్యాన్ని సీసంగా కాక చంపకమాలగా వ్రాసి ఉంటే ఇంకా అందగించేదేమో కూడా అనిపించింది. కానీ మొదటి పాదం దాటి ముందుకు వెళ్తే పద్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ అసలు మిగతా ఊసు(హ)లు అన్నీ మర్చిపోయాను. అంత అద్భుతంగా ఉందనిపించింది ఈ పద్యం.<br /><br />అదేమిటో కానీ మొత్తం చదివేసాక పద్యం మరోసారి చదివినప్పుడు కూడా సీసం అతకలేదు మొదటిపాదానికి అనే అనిపించింది. దీనికి రెండు కారణాలు ఉండొచ్చు... ఒకటి ఏ శ్రీనాథుడి లేదా రామరాజభూషణుడి సీసపు నడకో మనస్సుకి బాగా పట్టేసి దాన్ని వదలలేకపోవడం, రెండు సీసం అంటే నా మనస్సులో ఒక రకమైన నడక బాగా ముద్రపడిపోయి ప్రస్తుత పద్యపు నడకని జీర్ణించుకోలేకపోవడం. ఏదైతేనేమి? సీసం సీసమే! పైగా అద్భుతమైన పద్యం!<br /><br />ఏమాటకి ఆమాటే. శ్రీనాథుడికీ భట్టుమార్తికీ — వీరిద్దరికీ సీసంపై ఉన్న పట్టు, సీసం వాడడంలో ఉన్న ప్రతిభ, సీసపు నడకపై ఉన్న అవగాహన అనన్యసామాన్యం. అది ఒప్పుకు తీరాలి.<br /><br />సరే. ఇక ఛందస్సు సంగతి ప్రక్కన పెట్టి పద్యాస్వాదనం, ఆలోచనామృతం సంగతి చూస్తే...<br /><br />తరుణ అంటే యౌవనంలో ఉన్న (పూర్ణత్వము ఇంకా సిద్ధించని) అని. కాబట్టి తరుణేందుశేఖరుడంటే నెలవంకని శిఖలో ధరించినవాడు అని అర్థం. తరుణేందుబింబానికి కాంతి తక్కువే ఐనా శివుడు "మహాసితవపువు" అన్న అర్థం ధ్వనిస్తుంది తరువాతి మరాళ ప్రయోగంవలన. అలాంటి హంసకు శ్రేష్ఠమైన గంభీరమైన (నీటి) కొలను ఔతోందట అమ్మవారు.<br /><br />కలకంఠ అంటే మగకోకిల (కలకంఠి అంటే కోకిలలా చక్కటి కంఠంగల ఆడుది అని అర్థం). భర్త ఇక్కడ శ్రేష్ఠతకి సూచిక. కైలాసాధిపతియైన కోకిలలలో శ్రేష్ఠునికి పూచే లేత మావి కొమ్మ ఔతోందట అమ్మవారు.<br /><br />సురలోకంలో ప్రవహించేది – సురగంగ. దానిని ధరించినవాడు శివుడు. షట్పదం అంటే ఆరు పదములు కలిగినది, భ్రమరము. అట్టి భ్రమరానికి ప్రొద్దున్నే విచ్చుకున్న తామరపూవు ఔతోంది అమ్మవారు అని. ఇక్కడ షట్పద అన్నదానికి ఆరు భాగములు కలిగిన అని అర్థం కూడా చెప్పుకోవచ్చు. అంటే శివుడు వేదస్వరూపమని (వేదాంగములు ఆరు అన్న అర్థంలో). అప్పుడు కం శబ్దానికి ఆనందం అని అర్థం తీసుకోవాలి (అప్పుడు కంజాతమంటే కూడా ఆనందమే! <i>పూర్ణమదః పూర్ణమిదం...</i>).<br /><br />రాజ రాజ ప్రియ రాజ కీరము. మూడు రాజ శబ్దాలు! రాజరాజ అన్న ప్రయోగానికే కనీసం నాలుగైదు అర్థాలు వెతుక్కోవచ్చు. రాజరాజప్రియ శబ్దానికి ఒక అర్థం (గొప్ప)వేల్పులకి (మిక్కిలి) ఇష్టమైన అని. రాజ అంటే శ్రేష్ఠమైన అని ఇంకో అర్థం. శ్రేష్ఠులకి ఇష్టమైన శ్రేష్ఠమైన మగచిలుక (కీరి అంటే ఆడుచిలుక). అట్టి చిలుకకి ఆమోదమైన పంజరపు స్థానం ఔతోందట అమ్మవారు.<br /><br />ఉరగము అంటే పొట్టతో కదిలేది, పాము. పాములు మెడలో వేసుకున్నవాడు శివుడు. శివుడు అనే మయూరానికి, నెమలికి. ఇక్కడ నెమలి మెడలో పాము అనడం ద్వారా ప్రకృతికి వైరుద్ధ్యాన్ని కూడా చూడచ్చు. ఇక్కడ తన అందాన్ని (చెన్ను) వదిలేసిన (వీడిన) కొండశిఖరము (భూధర శిఖరము) ఔతోందట అమ్మవారు. అందాన్ని వదిలేయడం ఏమిటి? శిఖరానికి అందం సమతలం కాకపోవడమే. అది వదిలేసిన. అంటే అమ్మవారు పర్వతాలలోని సమతలమైన ప్రదేశం (సానువు) ఔతోందట.<br /><br />లతితమైన సౌభాగ్యవంతములైన లక్షణాలను కనబరచే గిరితనయ విహారవేళలో ఇన్ని రకాలుగా కనబడింది. (ఎవరికి అని అడగకండి, ఇంతకుమించి నేపథ్యం నాకు తెలియదు).<br /><br />* * *<br /><br />ఇక నాకు చదువుతూంటే “భలే” అనిపించిన విచిత్రమైన విషయాలు…<br /><br />౧ ఈ పద్యంలో ఎక్కడా కూడా అయ్యవారిని అమ్మవారిని పురుషప్రకృతి-స్త్రీప్రకృతిలా పోల్చకపోవడం. హంసకి హంసిలా, మగకోకిలకి ఆడుకోకిలలా, భ్రమరానికి భ్రమరిలా, రాజకీరానికి రాజకీరిలా, మయూరానికి మయూరిలా చెప్పడంలేదు.<br /><br />విహారం అంటున్నాడు కాబట్టి అయ్యవారిని ఏ రూపంలో చెప్తాడో, ఆ విధమైన రూపానికి అమ్మవారు ఏ రూపంలో ఉంటే బాగా నచ్చుతుందో అదే చెప్పాడు. కొలను హంస. మావిచిగురు కోకిల. భ్రమరం తామర. చిలుక పంజరంలోని స్థానం (పంజరం కాదు). నెమలి పర్వతసానువు.<br /><br />విహారాన్ని వర్ణించడానికి చక్కటి జంటలు ఇవి. హంస కొలనులో విహరిస్తుంది. కోకిల మావికొమ్మలపై విహరిస్తుంది. భ్రమరం తామరలందు విహరిస్తుంది (వేదాలు సచ్చిదానందస్వరూపంలో విహరిస్తాయి). చిలుక తనకి ఆమోదమైన పంజరంలో విహరిస్తుంది. నెమలి పర్వతసానువులపై విహరిస్తుంది. దీనివల్ల అయ్యవారు విహరిస్తున్నారనే అర్థం బైటకు కనిపిస్తున్నా ఇద్దరికీ అభేదం కూడా చెప్పినట్టైంది.<br /><br />విహారం కాకుండా ఏకాంతమని చెప్పి ఉంటే వేరేలా ఉండేదేమో కవి కల్పనా చాతుర్యం.<br /><br />౨ అన్ని చోట్లా అమ్మవారు కొలను ఔతోంది, కొమ్మ ఔతోంది, కంజాతమౌతోంది అన్నాడే కానీ కొలనులా ఉంది అనడం లేదు. ఆ రూపకాలంకార ధ్వనిని అమ్మవారివరకూ కొనసాగించడం అద్భుతం. పైగా అయ్యవారు హంస ఐతే అమ్మవారు కొలనులా ఉంది అనడం కాకుండా, అమ్మవారు కొలను ఔతోంది అనడం ఎంత సముచితం! మళ్లీ అర్ధనారీశ్వరతత్వం చూపినట్టౌతోంది.<br /><br />మొత్తానికి అమృతమే ఈ పద్యం. అందులో అనుమానం లేదు. అలాంటప్పుడు అమృతభాండం బంగారానిదా వెండిదా రాగిదా ఇత్తడిదా లేదా ఆ భాండానికి రత్నాలు తాపడం చేసారా నగిషీలు చెక్కారా... ఇలాంటివి చూడడం అనవసరం!<br /><br />* * *<br /><br />రవిగారు <a href="http://blaagadistaa.blogspot.com/2009/02/blog-post_24.html">చెప్పబట్టి</a> ఇది ఉద్భటారాధ్యచరిత్రంలోనిదని తెలిసింది. తప్పితే ఈ పద్యం ఆ కావ్యంలో ఏ ఆశ్వాసంలోదో ఎన్నో పద్యమో నేపథ్యమేమిటో వివరాలు నాకు అస్సలు తెలియవు. ఏదేమైనా మంచి పద్యాన్ని పరిచయం చేసినందుకు రవిగార్కి కృతజ్ఞతలు.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2542962007591026934?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com18tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-3524958027252626362009-01-31T16:07:00.002+05:302009-04-21T15:36:05.218+05:30పారిజాతాపహరణ కావ్యంలోని పంచమాశ్వాసంలో నంది తిమ్మన తన చిత్రకవిత్వాన్ని ఆవిష్కరించాడు—<br /><br /><br /><b>కందము. నాయశరగసారవిరయ – తాయనజయసారసుభగధరధీనియమా<br />మాయనిధీరథగభసుర – సాయజనయతాయరవిరసాగరశయనా (౫-౯౨)</b><br /><br />సార అంటే బలమైన, శ్రేష్ఠమైన అని శబ్దరత్నాకరము. గ శబ్దం గమనానికి సూచన. వి అంటే విశేషమైన. రయమంటే వేగం. నాయ శబ్దానికి పద్ధతి, దిశ, నీతి అని నిఘంటువు. తాయన అంటే బాగుగా సాగుచున్న అని నిఘంటువు. కాబట్టి నాయ–శరగ–సార–విరయ–తాయన–జయసార అనే మొదటి విశేషణాన్ని నాయ–వి–రయ–గ–సార–శర–తాయన–జయ–సార గా అన్వయించుకోవచ్చు. పద్ధతిగా విశేషమైన వేగంతో ప్రయాణించే శ్రేష్ఠమైన బాణాలవలన కలిగిన చక్కటి జయించే చేవ ఉన్నవాడు అని అర్థం.<br /><br />సుభగుడు అంటే మనోహరమైనవాడు, భాగ్యవంతుడు.<br /><br />ధీ అంటే బుద్ధి. ధర అంటే భూమి అనీ కొండ అనీ అర్థాలు (ధర ధరించేది). నియమ శబ్దం మొక్కవోని వ్రతాన్ని సూచిస్తుంది. కాబట్టి ధీ నియమం అంటే బుద్ధికి సంబంధించిన వ్రతం. ఎలాంటి వ్రతం? భూమిలాంటి (లేదా కొండవంటి). ఏమిటి దీని అర్థం? నిశ్చలమైన అని తీసుకుంటే భూమికైనా కొండకైనా సరిపోతుంది. కాబట్టి నిశ్చలమైన (మార్చరాని) బుద్ధినియమం కలవాడు.<br /><br />మాయనిధీ వేరు మాయానిధీ వేరు. మాయానిధీ అంటే మాయకు నిలయమని. ఇక్కడ మాయనిధీ అంటున్నాడు కాబట్టి మా అయ నిధీ అని చెప్పుకోవాలి. అయమంటే మేలు కలుగజేసే వస్తువు/దైవము అని శబ్దరత్నాకరము. మా అంటే లక్ష్మి. కాబట్టి మాయనిధీ అంటే లక్ష్మికీ మేలుకీ నిలయమైనవాడు.<br /><br />రథమంటే తేరు, శరీరము అని శబ్దరత్నాకరము. భ శబ్దం కాంతికి సూచిక. గ శబ్దం ధరించడాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. కాబట్టి భ–సుర–రథ–గ అంటే కాంతివంతులైన దేవతలను శరీరమునందు ధరించినవాడు. అంటే సర్వదేవస్వరూపుడు.<br /><br />సాయమంటే బాణము. నయమంటే న్యాయము. కాబట్టి సాయ–జ–నయ అంటే బాణము(ల) ద్వారా పుట్టిన న్యాయం కలవాడు.<br /><br />తాయ్ ధాతువు విస్తరించడం అనే అర్థంలో వాడుతారు అని నిఘంటువు. ర అంటే కాంతి, గమనం, అగ్ని, కామం, ధారణ... అని నిఘంటువు. కాబట్టి తాయరవిర అంటే రవి–ర–తాయ రవికోటితేజుడు అని.<br /><br />సాగర శయనా అంటే సముద్రమే పాన్పుగా కలవాడు.<br /><br />ఈ పద్యంలో గమ్మత్తు మొదటినుండి చివరికి చదివినా చివరినుండి మొదటికి చదివినా ఒకేలా ఉండడం. దీనకి <i>అనులోమవిలోమ</i>మని పేరు.<br /><br /><br /><b>కందము. ధీర శయనీయశరధీ – మారవిభానుమతమమత మనుభావిరమా<br />సారసవన నవసరసా – దారదసమతారహార తామసదరదా (౫-౯౩)</b><br /><br />ధీరుడు అంటే విద్వాంసుడు, ధైర్యవంతుడు అని శబ్దరత్నాకరము.<br /><br />శయనీయ శరధి అంటే శయనించుటకు అర్హమైన సముద్రము కలవాడు.<br /><br />మారుడంటే మన్మథుడు. వి అంటే విశేషమైన. భా అంటే కాంతి. అనుమత సమ్మతించబడిన. మమత మమత్వం, అభిమానం. మార–విభానుమత–మమత. మన్మథుడి కాంతికి సమ్మతమైన అభిమానం కలవాడు. అంటే మన్మథుడివలె కాంతిమంతుడని.<br /><br />నిఘంటువులో మను శబ్దానికి మంత్రమని అర్థం. భావి అంటే కాగల, భవిష్యత్ అని అర్థాలు. మంత్రము వలన కాగల లక్ష్మి కలవాడు. అంటే మంత్రమననముచే సమస్తశుభాలనీ ఇచ్చేవాడు.<br /><br />సవనమంటే యజ్ఞము. సవన–సార అని అన్వయించుకుని యజ్ఞములందు శ్రేష్ఠుడని చెప్పుకోవచ్చు. లేదా తరువాతి నవ–స–రసా కూడ కలిపి అర్థం తీసుకోవచ్చు. నవ అంటే క్రొత్త, తొమ్మిది. ఈ రెండు అర్థాలూ వాడుకుంటే నవసరసా అంటే కొంగ్రొత్త సరసనవము కలవాడా అని. అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన యజ్ఞములందు సనవరసుడని.<br /><br />దారదమంటే పాదరసము విషము ఇంగువ అని శబ్దరత్నాకరము. తార అంటే మలినరహితమైన ముత్యము. దారద–సమ–తార అంటే పాదరసంలా మెరిసే మంచి ముత్యం. అట్టి ముత్యాల హారం కలిగినవాడు.<br /><br />దరమంటే భయమనీ శంఖమనీ శబ్దరత్నాకరము. తామసదరదుడంటే తామసానికి భయాన్నిచ్చేవాడు అని.<br /><br />ఈ పద్యంలో గమ్మత్తు ఏ పాదానికి ఆ పాదం మొదటినుండి చివరికి చదివినా చివరినుండి మొదటికి చదివినా ఒకేలా ఉండడం. దీనకి <i>పాదభ్రమక</i>మని పేరు.<br /><br /><br /><b>కందము. మనమున ననుమానము నూ–నను నీ నామ మను మను మననమును నేమ<br />మ్మున మాన నన్ను మన్నన – మను మను నానా మునీన మానానూనా (౫-౯౮)</b><br /><br />మనమునన్ అనుమానమున్ ఊనను నీ నామము అను మను మననమునున్ నేమమ్మునన్ మానన్ నన్ను మన్ననన్ మనుము అను నానా ముని ఇన మాన అనూనా<br /><br />ఊను అంటే అవలంబించు, పొందు అని శబ్దరత్నాకరము. మను శబ్దానికి మంత్రమని అర్థం. నేమము అంటే నియమము. మనుట అంటే జీవించుట (మనుగడ, మనికి). ఇన అంటే శ్రేష్ఠమైన అని నిఘంటువు. మానము అంటే కొలత, ప్రమాణం అని ఇక్కడ తీసుకోవలసిన అర్థం. అనూన అంటే వెలితి లేని, నిండైన అని శబ్దరత్నాకరము.<br /><br />ముని శ్రేష్ఠుల అందరి ప్రమాణాలకీ ఏమాత్రం వెలితిలేనివాడా! మనస్సులో అనుమానం పొందను (ఊహాపోహలకి తావివ్వను). నీ నామపు మంత్రజపం చేసే నియమాన్ని మానను. మన్ననతో నన్ను జీవించుమని దీవించు.<br /><br />తెలుస్తూనే ఉంది. ఈ పద్యం ద్వ్యక్షరి. న, మ — ఈ రెండక్షరాలే ఉన్నాయీ పద్యంలో.<br /><br /><br />పదాలు విడగొట్టుకోవడంలోనే అసలు చిక్కంతా ఉందీ మూడు పద్యాల్లోనూ. చిత్రకవిత్వంలో చిత్రమో ఏమిటో కానీ వీటిల్లో శబ్దాడంబరం బావున్నా అర్థమవ్వాలంటే పరిశ్రమ చేయక తప్పదు!<br /><br /><i>ముక్కు తిమ్మనార్యు ముద్దు పలుకే</i> గానీ ఇక్కడ <i>ముక్కు తిమ్మనార్యు చిక్కుపలుకు</i> అనాలనిపించింది (చిక్కుకి శ్లేషతో సహా) ఈ మూడూ అర్థం చేసుకునే సరికి!<br /><br /><br /><b>కృతజ్ఞతలు</b>:<br />౧ పారిజాతాపహరణ కావ్యపు జాలప్రచురణకర్తలైన <a href="http://andhrabharati.com/kAvyamulu/pArijAtApaharaNamu/pArijAta524.html">ఆంధ్రభారతి</a> వారికి<br />౨ శబ్దరత్నాకరాన్ని కూర్చిన బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులు గారికి<br />౩ సంస్కృతాంగ్లనిఘంటువును కూర్చిన మోనియరు విలియమ్సు గారికి<br />౪ దీనికై తగినంత పరిశ్రమ చేయించినందుకు <a href="http://mandaakini.blogspot.com/2009/01/blog-post_24.html">మందాకిని</a> గారికి<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-352495802725262636?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-68352376057743550592009-01-03T10:27:00.009+05:302009-04-21T15:36:06.674+05:30ఊకదంపుడుగారి బ్లాగులో <a href="http://vookadampudu.wordpress.com/2009/01/02/%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B1%81-%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%B2%E0%B1%81/">ఈ టపా</a> చూసి అప్పటికప్పుడు మదిలో మెదిలిన ఆలోచనే ఈ అక్షరమంజరి...<br /><br />విశ్రాంతి చాలు చాలిక<br />లే శ్రమతోనైన కంటిరెప్పకు మల్లే<br />ప్రశ్రయమున నే చూచెద<br />శ్రీశ్రీ లేకున్ననేమి సిరిసిరిమువ్వా ౧<br /><br />కందాలే మళ్ళీనా<br />అందామని ఉన్న కూడ అనవద్దమ్మా<br />అందంగా భావాలను<br />చిందిస్తా చిందులాడు సిరిసిరిమువ్వా ౨<br /><br />ఓ కుఱ్ఱకుంక రాఘవ<br />నీకెందుకు నా గుఱించి నేనొప్పను పో<br />పో కైతలా ఇవనుచూ<br />ఛీ కొట్టకు నన్ను నువ్వు సిరిసిరిమువ్వా ౩<br /><br />ఈ కవన మారథాన్లో<br />నా కంటే ముందు ఎవడు నడిచేస్తాడో!<br />నాకొక ఛాన్సిచ్చావో<br />చేకొందును ఫస్టు నేను సిరిసిరిమువ్వా ౪<br /><br />ఇంకా ఏం కావాలట<br />నీకింకో గాఠి మాట నిజమిది శ్రీశ్రీ<br />కే కాదమ్మా పేర్లో<br />నాకూ శ్రీ ఉంది చూడు నా సిరి* మువ్వా ౫<br /><br />లెచ్చర్లిచ్చుట సుళువే<br />అచ్చంగా టెల్గులోన అరవండంటూ<br />చచ్చే చావొచ్చిందే<br />చిచ్చీ ఇంగ్లీషుతోటి సిరిసిరిమువ్వా ౬<br /><br />ఐనా కూడా యత్ని<br />స్తా నా వంతు పని నేను సాధించేస్తా<br />శానా సేయాలి... తెలుగు<br />సేనకు నే బంటునమ్మ సిరిసిరిమువ్వా ౭<br /><br />నాది తెలుగు భాష అనీ<br />నా దేశము భారతమని నలుదిశలందూ<br />ఏదీ చాటక పోతే<br />చేదెక్కాలమ్మ జిహ్వ సిరిసిరిమువ్వా ౮<br /><br />గునపం పారా కత్తీ<br />పని చేస్తేనే కదమ్మ పదిమందికి నో<br />ట్లో నలిగేదీ మెతుకులు<br />చినుకులు నడిపెడి బ్రతుకులు సిరిసిరిమువ్వా ౯<br /><br />ఈ లోకంలో ఎంతో<br />కాలంగా ఉన్న వృత్తి కాయాకష్టం<br />గాలీ వానా ఎండా<br />చేలో సిరి ఉన్నదమ్మ సిరిసిరిమువ్వా ౧౦<br /><br />పాలసపోటా కొబ్బరి<br />పాలూ గోదారినీళ్లు పనసా అరటీ<br />పాలూ జున్నూ చెరకూ<br />చేలో వరికంకి సిరులు సిరిసిరిమువ్వా ౧౧<br /><br />కూలీనాలీ చేసే<br />పాలేళ్లూ కౌలుదార్లు పచ్చని చేలూ<br />కాలువగట్లూ ఈతలు<br />చేలో పాట సరదాలు సిరిసిరిమువ్వా ౧౨<br /><br />వైనం చూస్తే దేశం<br />నానాటికి మారుతోంది నాగంభొట్లూ :)<br />గానుగ ఆడిన నూనెలు<br />చేనేతల బట్టలేవి సిరిసిరిమువ్వా ౧౩<br /><br />వన్నెల బట్టల డూ బస<br />వన్నల సంక్రాంతి ఆటపాటలు చూశా<br />వెన్నెల్లో ఆటల్నీ<br />చిన్నప్పుడు చూస్తి నేను సిరిసిరిమువ్వా ౧౪<br /><br />కోనేటిలోని చేపలు<br />మానులపై గూళ్లు చందమామా మట్టీ<br />వానా నా మదిలో రా<br />సేనెన్నో కవితలు మరి సిరిసిరిమువ్వా ౧౫<br /><br />దోమలు చేసే నాదం<br />ఆమనిలో కోకిల స్వర మాడే నెమలీ<br />రాముడి గుడి పానకమూ<br />చీమల క్రమశిక్షణ భళి సిరిసిరిమువ్వా ౧౬<br /><br />వేసవిలో మామిళ్లూ<br />శైశవమున అమ్మ చేతి చద్దన్నాలూ<br />సీసాల్లో షోడాలూ<br />చేసిన అల్లరి పసందు సిరిసిరిమువ్వా ౧౭<br /><br />స్కూల్లో గెంతిన రోజులు<br />పిల్లా పిచికా కబుర్లు పీచు మిఠాయీ<br />చిల్లుల జేబులు ఇంకా<br />చిల్లరతో కొన్న జీళ్లు సిరిసిరిమువ్వా ౧౮<br /><br />మా సారు పుస్తకాలూ<br />క్లాసుల మధ్యన కబుర్ల కాలక్షేపం<br />రాసిన పేరడి పాటలు<br />సీసంతో నా తకధిమి సిరిసిరిమువ్వా ౧౯<br /><br />పూటకి ఇన్నే రాస్తా<br />నేటికి ఇవి చాలు నీకు నే వెళ్లొస్తా<br />పోటీ పరుగుల మధ్యన<br />చీటికి మాటికి కుదరదు సిరిసిరిమువ్వా ౨౦<br /><br /><b>చెమక్కు:</b> ఇవాళ ముగింపు చురుక్కు...<br /><br />దురుసుగ వాగే తమ్ముడు<br />సరిగా గుదిబండలాగు చక్కగ ఉంటే<br />పరకాల మిత్రులున్నా<br />చిరు నెగ్గునొ నెగ్గలేడొ సిరిసిరిమువ్వా ౨౧<br /><br />______<br />*ఒక్కటే శ్రీ కదా... ఒక్కటే సిరి<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6835237605774355059?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com29tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-64672358896365548302008-11-07T18:24:00.012+05:302009-04-21T15:36:07.760+05:30<span style="font-size:85%;">కందములు</span><span style="font-size:85%;"><br /></span><br />వల్లభుఁడను నా మిత్రుఁడు<br />చల్లగ నడిగెను నను నొకసారి* యసలు నే<br />నెల్లా సౌరవ్ ఫ్యానని<br />యుల్లాసముగా జవాబు నుత్తర క్షణమే<br /><br />శ్రావ్యముగా పాడగఁ జిఱు<br />కావ్యముగా వ్రాసెదనని కైతగఁ మలచే<br />దివ్యక్షణముల నంతా<br />సవ్యంగా నుండఁ గోరి చతురాస్యుసతిం<br /><br />గీర్వాణిని శ్రీరామునిఁ<br />బర్వతతనయాతనయునిఁ బరమేష్ఠిని గాం<br />ధర్వాది విద్యలఁ విభుఁడు<br />సర్వేశ్వరునిం దలంచి చనువునఁ గిరిజన్<br /><br /><span style="font-size:85%;">తోటకము</span><br /><br />అసలేమని వ్రాయుదు నాతనిపై?<br />కసిలో నెవరెస్టు నగప్రతి తా<br />నసమానుఁడు కిర్కెటు నాడుటలో<br />న సహించడు మాటను నల్వురిచే<br /><br /><span style="font-size:85%;">శార్దూలము</span><br /><br />గంగూలీ ఘనవంశజాతుఁడును బెంగాల్ రాష్ట్ర శార్దూలమున్<br />కంగారస్సలు లేకఁ దాఁ గదలుచూ క్లాసైన టైమింగుతోఁ<br />సింగారంబుగ బంతి నారు పరుగుల్ చేర్పించుటన్ వీరుడున్<br />కంగారూలతొ నాడుచుండెఁ దుదిగాఁ గౌశల్యముం జూపుచున్<br /><br /><span style="font-size:85%;">ఆటవెలది</span><br /><br />ఆటఁ జూచుచుంటెఁ హాయిగా నున్ననూ<br />చివరి మ్యాచ్చి గనుకఁ జిన్న బాధ<br />కలుగుచుండె వెలితిగాఁ దోచుచున్నది<br />మనసు మటుకు కలుకుమనుచు నుంది<br /><br /><span style="font-size:85%;">సీసము</span><br /><br />మురళీధరునినైనఁ ముప్పుత్రిప్పలఁ బెట్టి మూడుచెర్వుల నీటఁ ముంచగలఁడు<br />కాలుఁ ముందుకు వైచి గాలిలోఁ బంతులన్ సిక్సర్లు కొట్టేటి చేవ వాఁడు<br />ఆఫ్‌సైడు ఫీల్డులో నడ్డంకులెన్నున్నఁ జక్కగా నాడంగ శక్తియుతుఁడు<br />వీడి ఠస్సా దియ్య! వెనుదీయ డేదైనఁ బుఱ్ఱకేల్వాటంపు పొగరుబోతు<br /><br /><span style="font-size:85%;">తేటగీతి</span><br /><br />అజహరుద్దీను తరువాత నయ్యె నితఁడు<br />యిండియా టీము కెప్టెన్ను యింతవఱకు<br />వేరెవరికినీ లేనట్టి పేరు నొందె<br />నధిక విజయము లందించినది యితండె<br /><br /><span style="font-size:85%;">ద్విపద<br /></span><br />తిరిగి వచ్చుట కెంత త్రిప్పలు వడెనొ?<br />తనయందుఁ దనకెంత తరుగని స్థైర్య<br />మింత ధైర్యము వీని కెటుల యలవడె?<br />నూరకఁ బులి యని యూరంత యనునె?<br /><br /><span style="font-size:85%;">మధ్యాక్కఱ</span><br /><br />ఇంతకీ నా కెందు కిష్ట మింతగా నీతఁడు చూడ<br />నెంత లాఘవముతోఁ బ్యాట్టు నెత్తి బాల్‌నెంతగా బాదుఁ<br />బంతిమంతుఁడు మీడియముగ పదనుగాఁ బౌలింగు చేయుఁ<br />సాంతముగా మానధనుఁడు స్వయముగాఁ సౌరభ మితఁడు<br /><br />_________________<br />*<span style="font-size:85%;"> శ్రీసర్వధారి కార్తిక శుక్ల నవమి శుక్రవారం (2008 నవంబరు 6)</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6467235889636554830?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com21tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-36639143709896293532008-06-15T17:11:00.003+05:302009-04-21T15:36:09.667+05:30కం. కొంచెం భయమూ భక్తీ<br />కొంచెం మరియాద ప్రేమ కొంచెం గురినీ<br />కొంచెం గౌరవ మింకా<br />కొంచెం చనువు మమతలను కూడెను తండ్రై.<br /><br />కం. పెంచుట నమ్మ చదువు నే<br />ర్పించుటను గురువు నడతను పితరుడు ప్రేమన్<br />పంచుటను సఖుడు... తండ్రిని<br />మించిన శ్రేయోభిలాషి మేదినిఁ గలడే?<br /><br />ఉ. సంచిత వీర్యమిచ్చి నరజన్మ మొసంగి మహాజనాప్తమౌ<br />మంచిఁ గ్రహింపఁజేసి సుకుమార కుమారక కేలువట్టి యా<br />డించి సుభక్త ధీజన విధేయత నేర్పెడి దైవమా తలన్<br />వంచి నమస్కరింతుఁ శిశుపాలనకౌశల ఆత్మదాయకా.<br /><br />పితృదినోత్సవ శుభాకాంక్షలు!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3663914370989629353?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com18tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-42608015477757719672008-06-05T08:07:00.003+05:302009-04-21T15:36:11.473+05:30నేను సైతం<br />భూమి వేడిమి<br />తగ్గుదలకై పాటు పడతాను<br /><br />నేను సైతం<br />బత్తి-బందుకు<br /><s>లైటు నొక్కటి ఆర్పివేస్తాను</s><br />లైటు లన్నిటి నార్పివేస్తాను<br /><br />నేను సైతం<br />బత్తి-బందుకు<br /><a href="http://battibandh.wordpress.com/2008/05/21/bagalore-warming/">వ్యాస</a> మొక్కటి వ్రాసి యిచ్చాను<br /><br />మన విధాతలం మనమె కాదా<br />మనకు మనమె<br />కొరివి పెట్టేలా<br />పుడమితాపపు వేడి సెగలను<br />నెత్తికెత్తుకు<br />తిరగబోనేల?<br /><br />మన బ్రతుకులలొ<br />అలవాట్లు మారాయి<br />అనవసర పైత్యాలు వచ్చాయి<br /><br />అవసరం ఉన్నంత మటుకే<br />పృథ్వి సంపద వాడుకోలేమా?<br />అందుకై అలవాట్లు సైతం<br />మార్చుకోలేనంత వెఱ్ఱులమా?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4260801547775771967?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-41940001718070813892008-05-19T17:23:00.003+05:302009-04-21T15:36:14.022+05:30హరి! నీవు రాముడై వెలయఁ హరులై విహాయసచరులు<br />సురలందరు ఋషిగణములు క్షోణినిఁ సొచ్చిరి <span style="font-weight: bold;">వన్య</span><br />చరసేనగా సేవఁ సేయఁ శరశూర! సమరలా<span style="font-weight: bold;">వణ్య</span>!<br />కరధృతకోదండమూర్తి! కమనీయ కళ్యాణరామ!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4194000171807081389?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-73459311916771561112008-05-19T16:22:00.005+05:302009-04-21T15:36:18.257+05:30<s>అరుణాన్వయపు వృద్ధి కొఱకు హయమేధ యాగముఁ సలిపి<br />తరువాత పుత్రకామేష్ఠిఁ దశరథ నరపతి సేయఁ<br />బరమాత్మ! మనిషిగాఁ వస్తివయ్య రావణుఁ మట్టుబెట్టఁ</s><br />గరధృతకోదండమూర్తి! కమనీయ కళ్యాణరామ!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7345931191677156111?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-67495130713062087422008-05-17T23:17:00.005+05:302009-04-21T15:36:20.416+05:30భరతాగ్రజ! ధరణిజధవ! భవనుత! భద్రాద్రివాస!<br />వరదాయక! శరధిశయన! పద్మినీబంధువంశశశి!<br />పరిపాలితభువన! పాహి భక్తహృత్పంజరకీర!<br />కరధృతకోదండమూర్తి! కమనీయ కళ్యాణరామ!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6749513071306208742?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-18936172101933049932008-05-17T22:32:00.006+05:302009-04-21T15:36:22.369+05:30కరిరాజు దీనుఁడై డస్సి కమలాక్ష కరమెత్తి మ్రొక్కఁ<br />సిరికైనఁ జెప్పకనె చని శీఘ్రమె ఛేదించి మకరి<br />శిరముఁ భక్త సులభుఁడవని శ్రీకర చెప్పితివయ్య<br />కరధృతకోదండమూర్తి! కమనీయ కళ్యాణరామ!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-1893617210193304993?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-73327042229615552122008-05-16T12:49:00.023+05:302009-04-21T15:36:26.157+05:30<span style="font-size:85%;">ఈ పద్యాలు వ్రాయడానికి ప్రేరణ నిచ్చింది జాన్ హైడ్ గారి <a href="http://svapnam.blogspot.com/2008/05/blog-post_13.html">అమ్మ-బ్లాగు సంకలనం</a></span><br /><br />ఆ.వె. అమ్మ జోలపాట, అమ్మ చల్లని చూపు,<br />అమ్మ మృదుల స్పర్శ, అమ్మ మాట,<br />అమ్మ చేతి బువ్వ అమృతపు నిలయముల్.<br />అమ్మ అమృతమూర్తి, అమృత మమ్మ.<br /><br />కం. నవమాసంబులు కడుపున<br />నివసంబును, పోషణమును, నిర్భీతస్థితిన్,<br />పవమానపంచకము, ధా<br />తువుల నిడు జననిని దలతు తొలి దైవముగా.<br /><br />తే.గీ. అమ్మ! నిను మించు దైవత మవనిలోన<br />లేదు, వాత్సల్యమున నీకు లేదు సాటి,<br />ఋణము నేమిచ్చి తీర్తును? తీర్చలేను,<br />చేతులెత్తి వందనములు సేతునమ్మ.<br /><br />మధ్యాక్కర. <span>శరదాంశతాధి</span>కాయువును, శతమాన సౌభాగ్యములను,<br />నిరతము నారోగ్యంబును, ననితరమౌ నీ భక్తి, ముక్తి<br />కరుణను మా యమ్మకిచ్చి కాపాడు కలకాల మీవు<br />కరధృతకోదండమూర్తి! కమనీయ కళ్యాణరామ!*<br /><br />_______<br /><span style="font-size:85%;">*మా కులదైవం శ్రీరామచంద్రుడు.</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7332704222961555212?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-4440314665562230622008-04-17T00:18:00.002+05:302008-04-17T00:26:08.171+05:30<a href="http://www.blogger.com/profile/15938294079926130122">రామనాథుడు</a> చెప్పిన <a href="http://mynoice.blogspot.com/2008/04/blog-post_15.html">యీ సమస్య</a>కి నా పూరణమిది:<br /><br />శా. ఆమోదాంకితచేల దివ్యహలయుక్తా రేవతీశా సుధీ<br />రామా రమ్యగుణోజ్జ్వలా శుభములన్ లాభంబులం బొందగా<br />రామారామవిరామరామశుకశ్రీరావాప్తశ్రోత్రేంద్రియా<br />రామా రామ పదాబ్జముల్ కొలువరారా కీర్తి మిన్నందురా.<br /><br />నా చేత చాలా కాలం తర్వాత మళ్ళీ పద్యపదాన్ని పట్టించినందుకు <a href="http://www.blogger.com/profile/15938294079926130122">రామనాథుని</a>కి కృతజ్ఞతలు.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-444031466556223062?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-79734995220704083052008-04-08T11:54:00.005+05:302009-04-21T15:36:27.913+05:30<span style="font-size:85%;">अस्मद्गुरुणा श्री पुल्लेल श्रीकृष्णमूर्तिना वदितः अयं श्लोकः --</span><br /><br />पात्रस्खलितवृत्तीनां शास्त्रमार्गानुसारिणाम्।<br />योगकृत्क्षेमकृत्वस्स्यात् वर्षं श्रीसर्वधारि यत्।।<br /><br /><span style="font-size:85%;">अन्वयक्रमः --</span><br />यत् वर्षं अस्खलितवृत्तीनां पातृ अमार्गानुसारिणां शास्तृ (तत्) श्री सर्वधारि वः योगकृत् क्षेमकृत् स्यात्।<br /><br /><span style="font-size:85%;">తాత్పర్యం --</span><br />ఏ సంవత్సరమైతే చలింపని నడువడిక కలవారికి రక్షకత్వం వహిస్తున్నదో, మంచిమార్గాన్నవలంబించనివారిని శాసిస్తున్నదో (ఆ) సర్వధారి మీకు యోగాన్ని క్షేమాన్ని కలిగించునుగాక.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7973499522070408305?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-9245864701052801362008-03-05T22:33:00.001+05:302008-03-05T22:38:43.225+05:30కం. వరమొసగు కరుణను కుసుమ <span style="font-family:Arial;">◊</span> శరదహన గిరితనయపతి శశధరమౌళీ,<br />ధరణిజపతినుతవిభవ త్రి <span style="font-family:Arial;">◊</span> పురభవభయహర లయకర భుజగధర శివా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-924586470105280136?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-52881531479382196422008-01-26T08:45:00.000+05:302008-01-26T08:47:15.254+05:30కం.జననికి భారతమాతకు<br />వినుతులు గణతంత్రదినపు వేడుకలన్ నీ<br />తనయులము మేము జేయగ<br />గని మము ఆశీర్వదించు ఘనతరచరితా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5288153147938219642?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-13160912672258810702008-01-16T21:24:00.000+05:302008-01-16T21:32:32.437+05:30ఉ.శ్రీరఘువంశమూలపురుషేశ్వరవిష్ణుస్వయంభురూప వో<br />నీరజబంధు లోకహిత నీరదకారక నిత్యనిర్మలాం<br />గా రవి నక్రసంక్రమణకాలమునందు శుభంబుగోరుచూ<br />సూరి దినేశ భాను ఖగ సూర్య సురోత్తమ నిన్నుగొల్చెదన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-1316091267225881070?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-60912882785502381082008-01-14T20:46:00.000+05:302008-01-14T20:47:31.134+05:30ఉ.ఆగమవందితానఘుని దాశరథిన్ రఘురామచంద్రునిన్<br />నాగవిభూషణున్ ప్రళయనర్తనశీలిని శూలినిన్ సిరిన్<br />శ్రీగణనాథునిన్ మహిత శ్రీలలితాత్రిపురేశ్వరిన్ గుహున్<br />"భోగి"దినంబునన్ కొలతు భోగిశయున్ సకలాత్మకున్ హరిన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6091288278550238108?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-72327581579244022372008-01-12T00:03:00.000+05:302008-01-12T00:08:13.344+05:30కం.ఎప్పుడు యెక్కడ పడితే<br />అప్పుడు అక్కడ కవిత్వ మబ్బాలంటే<br />తప్పక నోట నమలవలె<br />కప్పుర తాంబూలమంచు గాఠిగ చెప్తే<br /><br />కం.చెప్పుచు చక్కని కవితలు<br />మెప్పింతురొ లేదొ గాని వెధవది దీన్లో<br />ముప్పేంటంటే అందుకు<br />అప్పుల పాలౌదురేమొ మన కవులంతా! :P<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7232758157924402237?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-43433976491400908992008-01-10T19:53:00.000+05:302008-01-10T19:55:00.628+05:30ఉ.కొందరు అమ్మగా గొలచుకొందురు కొందరు విష్ణుమూర్తిగా<br />కొందరు రుద్రుడంద్రు మరిగొందరు వారికి తోచినట్లుగా<br />గందురు నిన్ను రామునిగ గాంచెద మా కులదైవతమ్ముగా<br />అందరిలోననున్న పరమాత్మస్వరూపమ! మమ్ము బ్రోవుమా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4343397649140090899?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-77908709928042722662007-12-19T20:40:00.000+05:302007-12-19T20:50:01.477+05:30ముక్కోటి యేకాదశికి శ్రీమన్నారాయణునికి సమర్పణగా నా ద్వ్యక్షరీ కందం:<br /><br />కం. మిము మాననమున మీ నా<br />మమునూ నేమమున నేను మననము మానన్<br />మమమనమే నీ(మీ) నననీ<br />నమనమునన్ నమ్మినాను నానానామా.<br /><br />[मानन = గౌరవము; నేమము = నియమము; मम = నా; నన = పువ్వు; नमन = గౌరవంతో తలవంచుట; నానానామా = పెక్కు పేర్లు కలిగినవాడా]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7790870992804272266?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-83147190820419784362007-12-01T18:30:00.000+05:302007-12-01T19:37:18.869+05:30కం. తెలుగుకి ఆంగ్లం దట్టిం<br />చి లేతవంకాయకూర చికెనుకెబాబుల్<br />కలగలిపి తిన్న రీతిని<br />పలకకపోతె మనభాష అర్థమవదుగా.<br /><br />ఆ.వె.పంది బురదలోన పొర్లుతూంటేజూచి<br />ఆహ! బురద యెంతొ హాయిగొలుపు<br />నంటు దొర్లినాము ఆంగ్లపంకమునందు<br />పందులం పరాయివారికన్న.<br /><br />ఆ.వె.వారిభాష నేర్చి వారిసంస్కృతినేర్చి<br />వొరగబెట్టెదేన్ని? ఓరి శుంఠ!<br />వారిమాయలోన దూరి పరాయివై<br />పోయినావు నీవు పూర్తిగాను.<br /><br />తే.గీ.అమ్మవంటి భాషనెటుల వదలినావు<br />మేలుకొనుము నీవిపుడైన మేలుసేయ<br />లేకపోయినచో నీకులేదు ముక్తి<br />కనుక సేవచేయ నడుముకట్టు యిపుడు.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8314719082041978436?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-22161326709522640522007-11-26T20:16:00.000+05:302007-11-27T07:50:13.426+05:30కం. అహిభూషణ భస్మధరా<br />తుహినాంశ్వర్కాగ్నినేత్ర దోషరహిత ని<br />త్య హితకర దిగంబర శ్రీ<br />మహాశివ "న"కారరూప వందనమిదియే.<br /><br />కం. మందాకిన్యభిషేకా<br />నందీశప్రమథగణపతి మండితగన్ధా<br />మందారపుష్పపూజిత<br />వందనము "మ"కారరూప పరమేశ శివా.<br /><br />కం. గౌరీముఖాబ్జతపనా<br />ధారితపుంగవపతాక దక్షసవఘ్నా<br />వారిధిజాతమహావిష<br />ధారి శివ "శి"కారరూప దండములివియే.<br /><br />కం. అగిరౌకసగణ సేవిత<br />అగస్త్య గౌతమ వసిష్ఠ వందిత దేవా<br />అగశశధరదహననయన<br />మృగధారి "వ"కారరూప మృడ శివ శంభో.<br /><br />కం. ప్రమథేశ సనాతన శివ<br />ఉమాపతి పినాకి యక్షరూప కపర్దీ<br />అమరేశనుత దిగంబర<br />నమస్సులు "య"కారరూప నటరాజ నమో.<br /><br /><span style="font-size:85%;">[శ్రీమచ్ఛంకరభగవత్పాదుల శివపఞ్చాక్షరీస్తోత్రముననుసరించి జేసిన స్వేచ్చాంధ్రానువాదమైన యీ స్తోత్రము బ్లాగేశ్వరుని "న"కార శివునిపై <a href="http://blogeswaradu.blogspot.com/2007/11/blog-post_25.html">పద్యాన్ని</a> జూచి ప్రేరణపొంది వ్రాసినది]</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2216132670952264052?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-57611643573788374482007-11-20T23:42:00.000+05:302007-11-23T07:37:18.325+05:30సీ.సంపెంగసుమవర్ణసౌందర్యలహరీమె కర్పూరసమవర్ణకాంతియతడు<br />ముత్యాలజడగలముగ్ధమోహనవేణి జటలుగట్టినజుట్టుజంగమయ్య<br />కస్తూరితిలకంపుకాంతినిండినమోము భవనాశకుడుచితాభస్మధారి<br />కవులెల్లకొలిచేటికలికిమీనాక్షమ్మ ప్రమథగణవిభుడుప్రథితమూర్తి<br /><br />ఆ.వె.ఘల్లుఘల్లుమనెడిగజ్జెలూగాజులూ<br />పసిడినగలతోడిపార్వతమ్మ<br />సర్పనూపురములుశంకరుమెడలోన<br />బుస్సుమనెడిపామెభూషణంబు<br /><br />సీ.కలువరేకులవంటికన్నులుగలదీమె పద్మలోచనములవాడుశివుడు<br />పద్మయుగళనేత్రిమాయమ్మగిరిపుత్రి మూడుకన్నులపూర్ణపురుషుడతడు<br />మందారసుమమాలనామెకొప్పునబెట్టె మెడనుపుఱ్ఱెలమాలవేసెనితడు<br />దివ్యాంబరములీమె దిగ్వస్త్రమాయన జలదనీలచికురి జటలశివుడు<br /><br />ఆ.వె.దేవిరూపరహిత దేవదేవుడితడు<br />ఈమెసృష్టిజేసె నితడులయము<br />జగతికంతజనని జగదేకజనకుడు<br />శుభమునిచ్చుగాత ఉమయుశివుడు<br /><br /><span style="font-weight: bold;">अर्धनारीश्वरस्तोत्रम्</span><br /><br />चाम्पेयगौरार्धशरीरकायै कर्पूरगौरार्धशरीरकाय।<br />धम्मिल्लकायै च जटाधराय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />कस्तूरिकाकुङ्कुमचर्चितायै चितारजः पुञ्जविचर्चिताय।<br />कृतस्मरायै विकृतस्मराय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />झणत्क्वणत्कङ्कणनूपुरायै पादाब्जराजत्फणिनूपुराय।<br />हेमाङ्गदायै भुजगाङ्गदाय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />विशालनीलोत्पललोचनायै विकासिपङ्केरुहलोचनाय।<br />समेक्षणायै विषमेक्षणाय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />मन्दारमालाकलितालकायै कपालमालाङ्कितकन्धराय।<br />दिव्याम्बरायै च दिगम्बराय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />अम्भोधरश्यामलकुन्तलायै तटित्प्रभाताम्रजटाधराय।<br />निरीश्वरायै निखिलेश्वराय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />प्रपञ्चसृट्युन्मुखलास्यकायै समस्तसम्हारकताण्डवाय।<br />जगज्जनन्यै जगदेकपित्रे नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />प्रदीप्तरत्नोज्ज्वलकुण्डलायै स्फुरन्महापन्नगभूषणाय।<br />शिवान्वितायै च शिवान्विताय नमश्शिवायै च नमश्शिवाय॥<br /><br />एतत्पठेदष्टकमिष्टदं यो भक्त्या स मान्यो भुवि दीर्घजीवी।<br />प्राप्नोति सौभाग्यमनन्तकालं भूयात्सदा तस्य समस्तसिद्धिः॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5761164357378837448?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com16tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-16954752979913242852007-11-15T09:21:00.000+05:302007-11-15T09:22:39.698+05:30<span style="font-size:85%;">[ఇన్నాళ్లకి అమ్మకి వ్రాయించుకోవాలనిపించిందేమో! ఎప్పుడో వ్రాయవలసినది యిప్పుడు వ్రాస్తున్నాను.]</span><br /><br />చం. <b>ఎ</b>ఱుగను నీదువైభవము యేమనుకోకు మదంబ, యింతకీ<br />కరమున శూలమెందులకు? కామము క్రోధము ద్రుంచు శక్తివై<br />శరణనువారికందరికి చక్కటి యండవు తోడునీడవై<br />సరగున బ్రోవువమ్మ "మహిషాసురమర్దని" దేవి యీశ్వరీ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-1695475297991324285?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-69982353403440946842007-11-14T19:11:00.000+05:302007-11-15T19:27:11.475+05:30ముందు <a href="http://vookadampudu.wordpress.com/2007/11/14/%e0%b0%9f%e0%b0%82%e0%b0%97%e0%b1%81-%e0%b0%a4%e0%b1%86%e0%b0%97%e0%b0%bf%e0%b0%82%e0%b0%a6%e0%b0%bf/">యిది</a> చూడండి.<br /><br />చూశాక...<br /><br />ఉ.సూటిగ వొక్కమాట వినసొంపుగ పల్కగలేరు వీరు యే<br />ఆటలనాడలేరు మనభాషను నేర్వరు నేర్పబోయినన్<br />“కూటికి ఆంగ్లమైతె పనికొచ్చును, ఆంధ్రము తిండిబెట్టునా?<br />మేటిగ వుండగోరు మము మీరలు క్రిందకు ద్రోసివేతురా<br />వోటమి నోర్వనేర”మని పోరెడివారిని మార్చుటా? వృథా!<br /><br />మ. నిజమే మాటలు చాలబోవు మన యీ నిట్టూర్పులే సాక్ష్యముల్<br />“అజుడైనా భయమొందు రీతిని తయారైయారు జాగ్రత్తరోయ్<br /><s>విజిగీషావనమందు నిల్చినచొ వీడ్కోలు చెప్పొచ్చునా</s><br />విజిగీషాముఖులైతె? భాషకు నిలా వీడ్కోలు చెప్పొచ్చునా<br />ప్రజలారా” అని మొత్తుకుంటె తుదకున్ ప్రాయోజనంబున్నదా?<br /><br />మ. అసలీ వైఖరి యెట్లు వచ్చె? మనమే గాదా సగం కారణం?<br />పసివారన్నది కూడ చూడక మహా భారంబులన్ నెత్తిపై<br /><s>కసితో రుద్దుచు చోద్యమున్ గనుచు కందోయి చల్లారగా</s><br />కసితో రుద్దుచు పెంచుచుంటిమి గదా కందోయి చల్లారగా<br /><s>మసలే నైజము నేర్వలేద? మన ఆత్రంబు లీడేరగన్.</s><br />మసలే నైజము నేర్వలేద? మనలో నాత్రంబు లీడేరగన్.<br /><br />* * *<br /><br />కం.[నా]మీలోనున్న కసినిలా<br />యీలోకంమీద గ్రక్కి యిపుడిక చాలా<br />తేలికపడి హాయిగ కం<br />దంలోతుల మునిగితేలుదాం రారండోయ్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6998235340344094684?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-63506189143022336242007-11-02T19:28:00.000+05:302007-11-02T19:49:08.699+05:30ఆ.వె. చేత వెన్న ముద్ద చెంగల్వ పూదండ<br />బంగరు మొల త్రాడు పట్టుదట్టి<br />సందె తాయెతులును సరి మువ్వ గజ్జెలు<br />చిన్ని కృష్ణ నిన్ను చేరి కొలతు.<br /><br />కం. వంకాయ వంటి కూరయు<br />పంకజముఖి సీత వంటి భామామణియున్<br />శంకరుని వంటి దైవము<br />లంకాధిపు వైరి వంటి రాజును గలడే.<br /><br />కం. అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు<br />యెప్పుడు నెడతెగక పారు యేరును ద్విజుడున్<br />చొప్పడిన యూర నుండుము<br />చొప్పడకున్నట్టి వూరు చొరకుము సుమతీ.<br /><br />చం. చదువది యెంత గల్గిన రసజ్ఞత యించుక లేకయున్న నా<br />చదువు నిరర్థకంబు గుణసంయుతులెవ్వరు మెచ్చరెచ్చటన్<br />పదనుగ మంచికూర నలపాకము జేసినదైన నందు నిం<br />పొదవెడి వుప్పు లేక రుచి పుట్టగ నేర్చునటయ్య భాస్కరా.<br /><br />ఆ.వె. కొండనుండు నెమలి కోరినపాలిచ్చు<br />పశువు చదువుచుండు శిశువు తోడ<br />వనిత వేదములను వల్లె వేయుచునుండు<br />బ్రాహ్మణుండు కాకి పలలము తిను.<br /><br />ఆ.వె. చెరకుతోటనుండు వరిమళ్ళలోనుండు<br />జొన్నచేలనుండు చోద్యముగను<br />తలుపుమూలనుండు తలపైనవుండును<br />దీనిభావమేమి తిరుమలేశ.<br /><br />ఇవి చదివి చాలా చాలా కాలమయింది... జ్ఞాపకం భ్రష్టుపట్టి తప్పులు దొర్లివుండవచ్చు. దోషములు సరిదిద్దగలరు.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6350618914302233624?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-72255602465860635972007-11-01T15:26:00.000+05:302007-11-01T15:27:29.757+05:30ఉ.మిక్కిలి యందమైనదియు మేటియు భారతభాషలన్నిటా<br />పెక్కుధరాధిపాదులకు పిన్నలపెద్దలయందరిన్ మహా<br />మక్కువయైనభాష మనమాతృకయై వెలుగొందునట్టిదౌ<br />చక్కని ఆంధ్రమాతకివె జన్మదినోత్సవ మోదశంసనల్<br />[అక్క యభీష్టముం దెలిసి తమ్ముడు వ్రాసిన పద్యమిద్దియే].<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7225560246586063597?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-46471370817987116332007-10-31T16:18:00.000+05:302007-10-31T16:20:31.139+05:30శా.<span style="font-weight: bold;">ఏ</span>నాడో గతజన్మలందొ కలనో నీ నామముం వింటినే<br />మో నా పూర్వుల లబ్ధపుణ్యఫలమో నోరారకీర్తించగా<br />నీ నా మానుషజన్మమెత్తితినొ అన్నీ నీదుసంకల్పమో<br />కానన్ కారణమేదియైన "లలితా" కాపాడు <span style="font-style: italic;">శ్రీమాతృకా</span>.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4647137081798711633?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-90381555508631817592007-10-31T15:11:00.000+05:302007-10-31T15:14:02.484+05:30కం.రవిగననిది కవియెఱుఁగును<br />కవి యెఱుఁగనిచోటు రవియుఁ గానఁడు భువిలో<br />రవికన్న మిగుల నెక్కుఁడు<br />కవియై విలసిల్లు నీవు గానవె వేమా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-9038155550863181759?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-35175960959121127312007-10-24T15:51:00.000+05:302007-10-27T07:17:06.190+05:30ఉ.<span style="font-weight: bold;"> ఈ</span>క్షణమాత్రమైనపడనివ్వదు సాధనజేయుబిడ్డపై<br />మోక్షపుమార్గమెంచి పరమోన్నతలక్ష్యమువైపుసాగుచూ<br />దీక్షనుబూని కాళికను దీవెనలిమ్మని వేడుకున్నచో<br />రాక్షసమాయ మాయమగు రక్షణనిచ్చును "కాళి" తల్లియై.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3517596095912112731?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-52049186548242720742007-10-24T13:29:00.000+05:302007-10-27T07:16:47.180+05:30చం. <span style="font-weight: bold;">ఋ</span>షిగణపణ్డితామరనిషేవిత బుద్ధిప్రదాత్రివీవు క<br />ల్మషరహితేన్దుబింబసమవక్త్రవు ముక్తికినడ్డుగోడలౌ<br />విషయవిషంబులన్ విరచు భేషజమీవని నమ్మినాడనో<br />ఝషనయనా నమస్సులివె జాడ్యముసేయక బ్రోవు "భారతీ".<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5204918654824272074?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-44272031983072267312007-10-12T21:22:00.000+05:302007-10-12T23:41:35.373+05:30ఉ. <span style="font-weight: bold;">అ</span>ద్రికుమారి పార్వతివి, అంబుధి(జ)జాతవు, <span style="font-style: italic;">మాయ</span> మత్తులో<br />నిద్రిత జ్ఞానమున్ వెలికితీసెడి శారదవీవె, నాసికన్<br />విద్రుమరత్నశోభితవు, విశ్వమునంతట మాతృమూర్తివై<br />భద్రము సేతువంచు నిను "బాల"గ గొల్చెదనమ్మ భక్తితో.౧.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4427203198307226731?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-39386652368594043042007-10-04T10:28:00.000+05:302007-10-04T13:25:11.664+05:30శా. అయ్యో! యేంటిది? నాది కూడ బ్రతుకే? ఆఫీసులో యెద్దులా<br />కుయ్యోమంటు పని ప్రవాహము నెలాగోలాగ దాటేసినా<br />దెయ్యాల్లాగ నికృష్ట (వికార) జీవితముతో తెల్లారినా నిద్రతో<br />పొయ్యేకాలమువైపు హాయిగ యిలా పోతున్న తీరేమిటో!!!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3938665236859404304?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-28814408281165324512007-09-11T14:33:00.000+05:302007-09-11T14:35:39.486+05:30ఊ.దుష్కరమైన ప్రాసలతొ దోచెను పండితమానసంబులన్<br />శుష్కిలుచున్న ఛందముకు శోభను దెచ్చెను ఆంధ్రసాహితీ<br />పుష్కరమందు నిల్చెగద పున్నమిచంద్రునిబోలురీతిలో<br />పుష్కల <span style="font-weight: bold;">విశ్వనాథు</span>నికి పూలనివాళులు నాదు కైతలే.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2881440828116532451?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-42832509415369307342007-09-04T13:37:00.000+05:302007-09-04T13:39:00.044+05:30కం.నిష్ణాత వేణుగానము<br />ఉష్ణీవమునందు నెమలిపురిని ధరించే<br />విష్ణుస్వరూపుడు మన శ్రీ<br />కృష్ణుని కొలిచెదము నేడు కృష్ణాష్టమికిన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4283250941536930734?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-49138300506690738622007-08-09T17:02:00.001+05:302007-08-09T17:03:35.378+05:30కం.మా వేల్పులు మీరే గద<br />రావేవీ మీకు సాటి అమ్మా నాన్నా<br />వైవాహిక బం'ధనము'న<br />జీవింతురుగాక మీరు చిరకాలమిలన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4913830050669073862?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-38029923912784496232007-07-25T09:47:00.000+05:302007-07-25T09:59:55.081+05:30మ.కో.'మత్తకోకిల'లోన వ్రాయగ మానసంబున యెక్కడో<br />విత్తుయుండెను వృక్షమై యది వేళ్లనూనెను పెద్దదై<br />ఇత్తరిన్ చిగురింపజేసితి యీ "కవీరుహమున్" యిలా (భలే!)<br />క్రొత్త భావమె నీరు దీనికి కొమ్మలన్నియు పూయగా.<br /><br />మ.కో.ఏమి వ్రాయను? మంచి భావన దేనికైనను ముఖ్యమే;<br />నా మనస్సున తోచినట్టివి నాకు తోచిన రీతిలో<br />రామచంద్రునిపైన నాలుగు వ్రాయబూనితి నింతలో<br />యేమిటో మనసెందుకో యటువైపు దృష్టి మరల్చదే!<br /><br />మ.కో.అక్కటా! ఎటు మర్చిపోదును ఆంధ్రభాష పరిస్థితిన్<br />చక్కనైనది తేనెవంటిది శబ్దప్రౌఢత యున్నదీ<br />పెక్కుకావ్యప్రసూనమాలలు పెద్దనాదుల గన్నదీ<br />దిక్కుతోచక బిక్కచచ్చెడి దైన్యమెట్టుల పొందెనో?!<br /><br />మ.కో.నీవు నా ప్రియమాతృభాషవు నేను సేసెద భక్తితో<br />సేవ నీకు, తరించటానికి శీఘ్రమార్గమిదేగదా,<br />మావిపల్లవఖాదనంబున 'మత్తకోకిల' పల్కునే<br />ఆ విధంబునె పల్కగా తగు శక్తినీయుము ఆంధ్రమా!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3802992391278449623?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-40020025307388704392007-07-25T09:24:00.000+05:302007-07-25T09:44:36.773+05:30చిలకమర్తివారి "ప్రసన్నయాదవం"నుండి --<br /><br />చం.చదవన్నేర్తురు పూరుషుల్ బలెనె శాస్త్రంబుల్ పఠింపించుచో<br />నదమన్నేర్తురు శత్రుసేనల ధనుర్వ్యాపారముల్ నేర్పుచో<br />నుదితోత్సాహము తోడ నేలగలరీ యుర్విన్ బ్రతిష్ఠించుచో<br />ముదితల్ నేర్వగరాని విద్య గలదే ముద్దార నేర్పించినన్.<br /><span style="font-size:85%;">(నాకీ పద్యమిచ్చినది మా '<a href="http://vaagdevi.wordpress.com/">వాగ్దేవి</a>' లలితక్క)</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4002002530738870439?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-54976247908648053122007-07-16T14:52:00.000+05:302007-07-16T15:18:48.140+05:30<span style="font-style: italic;">పద్యం:</span><br />ఆ.వె.తెలుగదేలయన్న దేశంబు తెలుగేను<br />తెలుగు వల్లభుండ తెలుగొకండ<br />యెల్ల నృపులు గొలువ యెఱుగవే బాసాడి<br />దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స. <span style="font-size:85%;">(శ్రీకృష్ణదేవరాయలు)</span><br /><br /><span style="font-style: italic;">పదచ్ఛేదం:</span><br />తెలుగు అది ఏల అన్న దేశంబు తెలుగు; ఏను తెలుగు వల్లభుండ; తెలుగు ఒకండ;<br />ఎల్ల నృపులు కొలువ; ఎరుగవే బాసాడి; దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స<br /><br /><span style="font-style: italic;">అర్థాలు:</span><br />ఏను = నేను<br />తెలుగు = తెలుగుభాష, తెలుగు మాట్లాడు వ్యక్తి, ఆంధ్రదేశము<br />బాసాడు = భాషించు అనగా మాట్లాడు(బాసాడు బాసయాడు భాషణముచేయు)<br /><br /><span style="font-style: italic;">తాత్పర్యం:</span><br />తెలుగే ఎందుకంటే దేశం ఆంధ్రదేశం, నేను తెలుగువాడినైన రాజును, ఒక తెలుగువాడిని. అలాకాదుగానీ, రాజపూజ్యమైన తెలుగుభాషని మాట్లాడి, తెలుగు లెస్స అని తెలుసుకొనుము!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5497624790864805312?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-20014465040324614042007-07-09T10:59:00.000+05:302007-07-09T11:03:34.147+05:30శా.నానా సూన వితాన వాసనల నానందించు సారంగమే<br />లా నన్నొల్లదటంచు గంధఫలి బల్కాలం తపంబంది యో<br />షా నాసాకృతి బూని సర్వ సుమనస్సౌరభ్య సంవాసియై<br />పూనెం బ్రేక్షణ మాలికా మధుకరీ పుంజంబులిర్వంకలన్.<br /><br />[వితానము = సమూహము, ఒల్లు = ఎంచుకొను, గంధఫలి = సంపెంగ, యోష = ఆడుది, సుమనస్సు = పూవు, సౌరభ్యము = సౌరభము = పరిమళము, సర్వసుమనస్సౌరభ్యసంవాసియై = వివిధ పుష్ప సుగంధములకు నిలయమై (సుగంధములన్నిటికీ గమ్యమైన నాసికగా మారి), పుంజము = గుంపు, ప్రేక్షణమాలికా మధుకరీపుంజము = కన్నులనే తుమ్మెదలు, ఇర్వంకలన్ = రెండుప్రక్కల]<br /><br />ఆడువారి ముక్కును సంపెంగతో పోల్చటం రివాజు. కానీ సంపెంగ తనవద్దకు తుమ్మెదలు వచ్చుటలేదని తపస్సుజేసి 'ముక్కు'గా మారి కన్నులనే రెండు తుమ్మెదలను శాశ్వతంగా తనప్రక్కన యిముడ్చుకుందని చెప్పటం అసాధారణాద్వితీయాద్భుతమైన ప్రయోగం. అంతచక్కగా ముక్కునుగూర్చి చెప్పిన తిమ్మనను ముక్కుతిమ్మన అనటం అతిశయోక్తిగాదేమో.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2001446504032461404?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-34247410903091729052007-07-09T10:33:00.000+05:302007-07-09T10:35:55.137+05:30<div>కం.మా కొలది జానపదులకు<br /></div><div>నీ కవనపు ఠీవి యబ్బునే ! కూపనట<br />ద్భేకములకు గగనధునీ<br />శీకరముల చెమ్మ నంది సింగయ తిమ్మా !<br /><br />[జానపదులు = గ్రామవాసులు, నటత్ = గెంతే, భేకము = కప్ప, ధుని = నది, శీకరము = నీటిబిందువు, చెమ్మ = తడి]</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3424741090309172905?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-51225242599244544152007-07-06T18:21:00.000+05:302007-07-09T10:10:46.656+05:30కం.శివుడద్రిని శయనించుట<br />రవిచంద్రులు మింటనుంట రాజీవాక్షుం<br />డవిరళముగ శేషునిపై <em>(పాము పైన)</em><br />పవళించుట నల్లి బాధ పడలేక సుమీ!<br /><div style="TEXT-ALIGN: right"><span style="font-size:85%;">-- చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం</span></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5122524259924454415?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-84203138577824192982007-07-06T12:23:00.001+05:302007-07-06T12:23:51.791+05:30ఇది సులభమైన సమస్య:<br />చం.రతిపతి సృష్టికర్తయని ప్రార్థన చేసిరి భక్తితో బుధుల్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8420313857782419298?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-60072779815548684722007-06-18T21:07:00.000+05:302007-06-18T21:08:47.644+05:30కం.అందం కావాలన్నా<br />పొందిక క్లుప్తత సరళత పొందాలన్నా<br />కందమె తప్పనిసరియని<br />చందస్సు తెలిసిన కవిగ చకచక చెప్తా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6007277981554868472?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-52349338105722432102007-06-17T12:31:00.001+05:302007-06-17T12:31:35.831+05:30కం.విరిమధువు గ్రోలు తుమ్మెద<br />అరగునె యుమ్మెత్త కడకు? అవ్విధముననే<br />మురహరి నామామృతమును<br />పరి ధ్యానించి మదిని హరి ప్రార్థన జేతున్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5234933810572243210?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-79732268474312531312007-06-12T14:50:00.000+05:302007-06-12T15:12:39.837+05:30ఉ.ఏమిటొ ఈ ప్రపంచమున ఎక్కడ చూసిన పిచ్చిగోలలే -<br />గ్రామములన్ని పోయినవి - ఆమని చచ్చి యుగంబులయ్యె - ఔ<br />రా! మనిషన్నవాడు యిక రాడని లేడని పన్కిరాడనీ<br />యీ మరబొమ్మలే భువిని యేలగ జూసెనె - లెమ్మురా నరా!<br /><br />ఆ.వె.ఒక్కసారి చూడు పోయిన విభవము<br />ప్రకృతికాస్త యిపుడు వికృతి అయ్యె<br />పుడమి మనది దాన్ని పునరుద్ధరించరా<br />చక్కదిద్దు గాని చంపబోకు.<br /><br />కం.ఈ ధరణి జీవమాతృక<br />ఆధునికత ముసుగు లోన అమ్మను చాలా<br />బాధపెడుతు సాధించెడి<br />ఏ ధనమైనా విషంబె తెలుసుకొనుమురా.<br /><div style="text-align: right;"><span style="font-style: italic;font-size:85%;" >పూర్తిజేసి సరిదిద్దవలసియున్నది.</span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7973226847431253131?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-67283403662627787372007-06-12T10:00:00.000+05:302007-06-12T10:01:15.487+05:30కం.మననముచే రక్షించే<br />ధ్వనినే మంత్రమని యెరిగి ధరణిజపతియౌ<br />ఘనచరితుని ఘనశ్యాముని<br />మనసున రాముని తలచెద మధునామంబున్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6728340366262778737?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-61160872350437184662007-06-08T13:53:00.000+05:302007-06-08T14:08:09.550+05:30శ్లో. జయ జయ దానవదారణకారణ శార్ఙ్గ రథాఙ్గ గదాసిధరా<br />జయ జయ చన్ద్ర దినేన్ద్ర శతాయుతసాన్ద్రశరీర మహత్ప్రసరా<br />జయ జయ తామరసోదర సోదర చారు పదోజ్ఝిత గాఙ్గఝరా<br />జయ జయ కేశవ కౌశినిషూదన శౌరి శరజ్జలజాక్ష హరీ.<br /><br />[దారణ = చంపు,నిర్మూలించు; రథాఙ్గ = చక్రం; అసి = కత్తి; దినేన్ద్ర = సూర్యుడు; అయుత = పదివేలు(అనేకం); సాన్ద్ర = ఘన; మహత్ = గొప్పతనం; తామరసోదర = ఉదరమునుండి పుట్టిన తామరపువ్వు కలవాడు - విష్ణువు; ఉజ్ఝిత = emitted; ఝరము = ఝరి,ప్రవాహము; శరజ్జలజాక్ష = శరత్కాలంలో వికసించిన కలువలవంటి కన్నులు కలిగిన]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6116087235043718466?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-5875148970763515882007-06-04T18:03:00.000+05:302007-06-04T18:05:22.038+05:30ఒక్క వచనంలో తేడా సమస్యాపూరణాన్ని ఎలా మార్చేయగలదో!<br /><br />1. పరకాంతను కోరె నేకపత్నీవ్రతుడై.<br /><br />2. పరకాంతల కోరె నేకపత్నీవ్రతుడై.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-587514897076351588?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-38595155834120952962007-06-02T07:40:00.000+05:302007-06-02T07:46:14.901+05:30పదవ తరగతిలో వుండగా నా మిత్రుడు బందా శరవణ కార్తికేయకు నేను వ్రాసియిచ్చిన పద్యమిది:<br />ఉ.ఆపగ పారినట్లు హృది యా హరి మీదనె కల్గు భక్తియున్<br />ఏ పగ కల్గకుండ యిల ప్రేమను పంచెడిదైన స్నేహమున్<br />మాపుచు అంధకారమును మానవు మార్చెడిదైన విద్యయున్<br />ఆపదనుండినా విడువరానివిరా మనసైన నేస్తమా.<br />[ఆపగ = నది]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-3859515583412095296?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-47239937489980473712007-05-31T11:41:00.000+05:302007-05-31T11:42:00.518+05:30ఈ పద్యం యెవరికైనా తెలిస్తే దయజేసి పూర్తిజేయ ప్రార్థన. నాకు నాల్గవ పాదం మాత్రం తెలుసు.<br /><br />మ.ముదితల్ నేర్వగలేని విద్యగలదే ముద్దాడి నేర్పించినన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4723993748998047371?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-8068516471276574072007-05-31T10:28:00.000+05:302007-05-31T10:30:05.795+05:30ఈ <strong>సమస్యాపూరణా</strong>నికి లభించిన ఆదరణవలన ఉత్సాహంపొంది నేనిచ్చే మరొక సమస్య యిది. ఈ సమస్య ఇంతకు మునుపే సంస్కృతంలో వుంది. నేను తెనిగించానంతే.<br /><br />ఉ.భామిని కౌగిలించె తన భర్తకు తండ్రిని కౌతుకమ్ముతో.<br />[భామిని = స్త్రీ; కౌతుకము = ఆశ, కోరిక]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-806851647127657407?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-47335990421363035082007-05-15T13:45:00.000+05:302007-05-15T13:47:01.319+05:30చం.స్తుతమతి యైన యాంధ్ర కవి ధూర్జటి పల్కుల కేల గల్గెనో<br />అతులిత మధురీ మహిమ? ఆ తెలిసెన్, భువనైక మోహనో<br />ద్ధత సుకుమార వార వనితా జనతా ఘనతాపహారి సం<br />తత మధురాధరోదిత సుధారస ధారల గ్రోలుటన్ జుమీ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4733599042136303508?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-69654731524959753202007-05-14T14:30:00.001+05:302007-05-14T14:30:54.977+05:30రావణు చెల్లి ద్రౌపదిని రాముడు యెత్తుకు పోయె చక్కగా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6965473152495975320?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-81774647737095124512007-05-14T11:38:00.000+05:302007-05-14T11:39:11.694+05:30మఠమును వేసి వండమనె మంచిగ భార్యను పిండివంటలన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8177464773709512451?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-62734396387983711192007-05-13T21:37:00.001+05:302007-05-13T21:37:54.306+05:30మలమును గాంచి ముద్దిడెను మన్మథ తాపము తాళజాలకన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-6273439638798371119?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-44465356847254229262007-05-13T12:08:00.000+05:302007-05-13T12:10:57.519+05:30తన వొడిలో కుమారుఁ గని తల్లి భయంబున మూర్ఛనొందదా?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4446535684725422926?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-54665648018279576162007-05-05T17:52:00.001+05:302008-06-19T09:45:34.152+05:30కం. ఎమితిని సెపితివి కపితము<br />భ్రమపడి వెరిపుచ్చకాయ వడి దిని సెపితో<br />యుమెతక్కయ దిని సెపితివొ<br />యమవసనిసి యన్న మాట యలసని పెదనా!<br /><br />కం. గంజాయి త్రావి తురకల<br />సంజాతుల గూడి కల్లు చవిగొన్నావా?<br />లంజాకొడకా యెక్కడి<br />కుంజర యూధంబు దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్?<br /><br />కం. రంజన జెడి పాండవు లరి<br />భంజనులై విరటుఁ గొల్వ బాల్పడి రకటా<br />సంజయ యేమని జెప్పుదు<br />కుంజర యూధంబు దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5466564801827957616?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-89214505394158369202007-05-05T17:03:00.000+05:302007-05-05T17:05:25.227+05:30తే.గీ.కవిత ఛందము లేకున్న కవిత గాదు<br />అన్న విశ్వనాథ పలుకు లనుసరించి<br />రామ నామము పలుకగ రమ్య రీతి<br />రామచంద్రునిఁ గొలుచుచు(కొలువగ)వ్రాసితినిది.<br /><br />కం.శ్రీరామచంద్రమూర్తీ<br />నోరారా నీదు మహిమ నుర్విని పాడన్<br />వేరే సేవకులెందుకు<br />ఈ రాఘవుడుండ నీకు యినకులచంద్రా.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8921450539415836920?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-41196398992268959642007-03-25T14:49:00.000+05:302007-03-25T15:05:25.381+05:30<div align="left"><strong><span style="font-size:130%;">భారతీ స్తుతి!</span></strong></div><div align="left"><strong><span style="font-size:130%;"></span></strong> </div><div align="left"><strong>కవి:</strong> ఓం ప్రకాశ్, ఎం.ఏ,(ఎం.ఫిల్),ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం.</div><div align="left">(ఇది <a href="http://telugusahityavedika.wordpress.com/">'తెలుగు సాహిత్య వేదిక'</a> ద్వారా ప్రకాశితము)</div><div align="left"><br />కం. వ్యాసపుర పీఠవాసవు</div><div align="left">భాసుర వీణాక్షదామ పాణివి వాణీ!</div><div align="left">వ్యాసమునీశ్వర సేవిత</div><div align="left">దాసుడ ననుయేలరమ్ము దయతో దేవీ! 1.</div><div align="left"></div><div align="left"></div><div align="left">[భాసుర = ప్రకాశించే; అక్ష దామ = పూసల మాల; పాణి = చేయి]</div><div align="left"><br />ఉ. బాసర పుణ్యతీర్థమున భాసిలి, భక్త జనావళీ మనో</div><div align="left">వాసినియై, వచోవిభవ భావ విజృంభిత దివ్య మూర్తయై,</div><div align="left">హాసవిలాస దీవరదయై, కవితారచనాత్మరూపయై,</div><div align="left">వ్యాస మహామునీశకృతయై వెలుగొందెడి వాణి వేడెదన్! 2.</div><div align="left"></div><div align="left"></div><div align="left">[భాసిలు = ప్రకాశించు; ఆవళి(లి) = సమూహము; వచస్ = మాట; విభవము = వైభవము, సంపద; విజృంభించు = వ్యాపించు; విలాసము = లీల; ధీ = intellect]</div><br /><div align="left"></div><div align="left">ఉ.బాసర పీఠమున్ వెలిగి భక్తుల పాలిటి కల్పవల్లియై,</div><div align="left">దోసములన్నిటిన్ దునిచి, దోర్బల ధీబల దాత్రివంచు, నీ</div><div align="left">బాసట వీడకన్ హృదయ పద్మమునందున గొల్తునమ్మ, యో</div><div align="left">సారసనేత్రి! నీ కరుణశారద చంద్రికలౌత భారతీ!! 3.</div><div align="left"></div><div align="left"></div><div align="left">[వల్లి = లత; దోర్బల(?) = బలహీన, చిన్న; దాత్రి(స్త్రీ.) - దాత(పుం.); సారసము = తామరపువ్వు; శారద చంద్రిక = శరదృతువులోని వెన్నెల]</div><div align="left"><br /><strong>దీనిపై నా వ్యాఖ్య:</strong></div><div align="left"><strong><br /></strong>ఉ. పక్కులు పల్కురీతి నిటు బాసరవాసిని శారదాంబపై</div><div align="left">చక్కని పద్యమాలికలు చప్పున చెప్పి విశేష భక్తితో</div><div align="left">మ్రొక్కెడు భక్తసత్కవికి మోదము తోడ ప్రశంస జేసెదన్ -</div><div align="left">ఎక్కడ నాయనా యిపుడు తెల్గులొ వ్రాసిన పద్యసూనముల్</div><div align="left">ఎక్కడయంచు వేచి గన చేవను (చేతల) చూపెను ఓం ప్రకాశుడే.</div><div align="left"><br />వ.తెలుగు వ్రాయటం చదవటం మాట్లాడటం సరిగా వచ్చినవారే కనుమరుగౌతున్న యీ తరుణంలో చక్కగా పద్యప్రసూనపూజ చేసిన ఓం ప్రకాశ్ గార్కి రాఘవ నమస్సులు.<br /></div><div align="left">[పక్కి = పక్షి; సూనము = ప్రసూనము = పువ్వు]</div><div align="left"><br /><strong>తప్పొప్పులు:</strong></div><div align="left"></div><div align="left"><br />1. రెండవ పద్యం మూడవ పాదంలో ధీవరద అని వుండాలి; దీవరద కాదు. దీ [= మరణించు] అన్నది సంస్కృత ఆత్మనేపద ధాతువు.</div><br /><div align="left"></div><div align="left">2. ఇది తప్పో కాదో నాకు నిశ్చయంగా తెలియదు కానీ మూడవ పద్యంలో దౌర్బల అన్న ప్రయోగంతో పోలిస్తే దుర్బల అన్న ప్రయోగం బావుంటుందేమో అని అనిపించింది. దుర్బల ధీబల దాత్రివంచు = 'that you bless even a nitwit with the power of intellect' అన్నదే కవి అభిప్రాయమైయుండవచ్చని భావిస్తే.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-4119639899226895964?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-81637563975339382862007-03-24T17:41:00.000+05:302007-03-29T19:26:49.236+05:30[<span style="font-weight: bold;">ముందుమాట:</span> "శార్దూల(విక్రీడిత)"మనే చందస్సులో వున్న సంస్కృత శ్లోకాలకు "శార్దూలం"లోనే తెలుగులో వ్రాయాలన్న వుద్దేశం వుండటం వల్ల కొన్ని కఠిన పదాలు వాడక తప్పలేదు. అలాగే చిన్న శ్లోకమవటం చేత చివరి "కర చరణ కృతం వా" అన్న శ్లోకాన్ని కందపద్యంగా వ్రాస్తే బాగుంటుందేమో అనిపించింది.]<br /><br /><span style="font-weight: bold;">స్తోత్రము:</span><br /><br />శా. నానా రత్న విభూషితాసనము - శీతాపో೭భిషేకంబులున్ -<br />రత్నాలంకృత వస్త్రముల్ - భుజగ హారా - కస్తురీ గంధముల్ -<br />సూనంబుల్ ఘన బిల్వ పత్రములునూ - సూర్ముల్ - సుధూపంబులున్ -<br />అన్నీ నా హృదయంబునన్ మ(త)లచితిన్ - సర్వాత్మకా అందుకో. ౧.<br />[శీతాపో೭భిషేకము = శీత+ఆపః+అభిషేకము = చల్లని నీటితో అభిషేకము; సూనము = పువ్వు; సూర్ముల్ సుధూపముల్ = దీపధూపములు]<br /><br />श्लो॥ रत्नैः कल्पितमासनं हिमजलैः स्नानं च दिव्यांबरं<br />नानारत्नविभूषितं मृगमदामोदाङ्कितं चन्दनम्।<br />जातीचंपकबिल्वपत्ररचितं पुष्पं च धूपं तथा<br />दीपं देव दयानिधे पशुपते हृत्कल्पितं गृह्यताम्॥१॥<br /><br />శా. హేమాంగంబగు పాత్రలో - పచితముల్ హైయంగవీనంబుతోన్ -<br />ప్రేమన్ - పానక - క్షీరముల్ - ఫల - దధుల్ - పేయంబులున్ - వీటియున్ -<br />నీ మీదన్ గల భక్తితో మనసులో నీకై సమర్పించితిన్ -<br />శ్రీ మందాకినివాహ! శంకర! శివా! నీ స్వీకారమున్ దెల్పవే. ౨.<br />[పచితము = వండినది; హైయంగవీనము = అప్పుడే కాచిన నెయ్యి; దధి = పెరుగు; పేయము = beverage; వీటి = తాంబూలము]<br /><br />श्लो॥ सौवर्णे नवरत्नखण्डरचिते पात्रे घृतं पायसं<br />भक्ष्यं पञ्चविधं पयोदधियुतं रम्भाफलं पानकम्।<br />शाकानामयुतं जलं रुचिकरं कर्पूरखण्डोज्ज्वलं<br />तांबूलं मनसा मया विरचितं भक्त्या प्रभो स्वीकुरु॥२॥<br /><br />శా. సంకల్పంబున - చామర - వ్యజనముల్ - ఛత్రంబు - నాదర్శమున్ -<br />నీకై వాద్యములున్ - మృదంగ లయలున్ - నృత్యంబులున్ - గీతముల్ -<br />సంకీర్తుల్ యిల చాల జేసితి - హరా - సాష్టాంగ దండంబులున్ -<br />లోకాధీశ గ్రహించుమయ్య కృపతో - లోపాలు గాంచొద్దయా. ౩.<br />[చామరము = వింజామర; వ్యజనము = విసనకఱ్ఱ; చత్రము = గొడుగు; ఆదర్శము = అద్దము]<br /><br />श्लो॥ छत्रं चामरयोर्युगं व्यजनकं चादर्शकं निर्मलं<br />वीणाभेरिमृदङ्गकाहलकला गीतं च नृत्यं तथा।<br />साष्टाङ्गं प्रणतिः स्तुतिर्बहुविधा ह्येतत्समस्तं मया<br />सङ्कल्पेन समर्पितं तव विभो पूजां गृहाण प्रभो॥३॥<br /><br />శా. కాయంబే గుడి - ఆత్మ నీవు - మనసే కామాక్షి - ప్రాణంబులే<br />ఆయా సేవక బృందముల్ - విషయముల్ శాస్త్రోక్త పూజావిధుల్ -<br />శయ్యానిద్రలె శ్రీ సమాధి స్థితి - సంచారంబులావర్తముల్ -<br />నా యీ వాక్కులె స్తోత్రముల్ - క్రియలు నీ ఆరాధనల్ - ఓ శివా! ౪.<br />[ఆవర్తము = ప్రదక్షిణ]<br /><br />श्लो॥ आत्मा त्वं गिरिजा मतिः सहचराः प्राणाः शरीरं गृहं<br />पूजा ते विषयोपभोगरचना निद्रा समाधिस्थितिः।<br />सञ्चारः पदयोः प्रदक्षिणविधिः स्तोत्राणि सर्वा गिरो<br />यद्यत्कर्म करोमि तत्तदखिलं शम्भो तवाराधनम्॥४॥<br /><br />కం. కర - పద - తను - మనకృతములు<br />మరి జ్ఞానేంద్రియ కృతములు అపరాధంబుల్<br />సరియై(నై)నను కాకున్నను<br />కరుణాభ్ధీ నను క్షమించి కావుము దేవా.౫.<br /><br />श्लो॥ करचरणकृतं वा कर्मवाक्कायजं वा श्रवणनयनजं वा मानसं वापराधम्।<br />विहित मविहितं वा सर्वमेतत्क्षमस्व शिव शिव करुणाभ्धे श्रीमहादेव शम्भो॥५॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8163756397533938286?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-15369185214529500102007-03-21T22:50:00.000+05:302007-03-21T23:28:42.340+05:30తే.గీ.చేతులారంగ నిన్ను పూజించుకొరకు<br />కోడి కూయంగనే మేలుకొంటి నేను;<br />గంగలో మున్గి ధౌత వల్కలము గట్టి<br />పూలు కొనితేర నరిగితి పుష్పవనికి. 1.<br />[ధౌత = ఉతకబడిన; వల్కలము = నారచీర; అరుగు = వెళ్లు]<br /><br />ఉ.నే నొక పూలమొక్క కడ నిల్చి చివాలున కొమ్మవంచి గో<br />రానెడు నంతలోన విరు లన్నియు జాలిగ నోళ్ళు విప్పి "మా<br />ప్రాణము తీతువా" యనుచు బావురు మన్నవి; క్రుంగిపోతి; నా<br />మానసమం దెదో తళుకు మన్నది పుష్పవిలాప కావ్యమై. 2.<br />[విరి = పువ్వు]<br /><br />తే.గీ.తల్లి యొడిలోన తలిరాకు తల్ప మందు<br />ఆడుకొను మమ్ములను బుట్టలందు చిదిమి<br />అమ్ముకొందువె మోక్ష విత్తమ్ము కొరకు!<br />హృదయమే లేని నీ పూజ లెందుకోయి? 3.<br />[తలిరాకు = లేత/క్రొత్త ఆకు; తల్పము = పరుపు; విత్తము = ధనము]<br /><br />తే.గీ.జడమతుల మేము; జ్ఞానవంతుడవు నీవు;<br />బుధ్ధి యున్నది; భావ సమృద్ధి గలదు;<br />బండబారెనటోయి నీ గుండెకాయ!<br />శివునకై పూయదే నాల్గు చిన్ని పూలు? 4.<br />[ఏము = మేము]<br /><br />ఉ.ఆయువు గల్గు నాల్గు గడియల్ కని పెంచిన తీవతల్లి జా<br />తీయత దిద్ది తీర్తుము; తదీయ కరమ్ములలోన స్వేచ్ఛమై<br />నూయల లూగుచున్ మురియుచుందుము; ఆయువు దీరినంతనే<br />హాయిగ కన్ను మూసెదము ఆయమ చల్లని కాలి వ్రేళ్ళపై. 5.<br />[తీవ = తీగ; దిద్దు = చక్కబెట్టు; తదీయ = ఆ; ఆయమ = ఆ అమ్మ]<br /><br />ఉ.గాలిని గౌరవింతుము సుగంధము పూసి; సమాశ్రయించు భృం<br />గాలకు విందు చేసెదము కమ్మని తేనెలు; మిమ్ము బోంట్ల నే<br />త్రాలకు హాయిగూర్తుము; స్వతంత్రుల మమ్ముల స్వార్ధ బుద్ధితో<br />తాళుము త్రుంప బోవకుము; తల్లికి బిడ్డకు వేరు సేతువే! 6.<br />[భృంగము = తుమ్మెద; మిమ్ము బోంట్లు = మీబోటి వారు; తాళు = సహించు]<br /><br />ఉ.ఆత్మ సుఖమ్ము కోసమయి అన్యుల గొంతులు కోసి తెచ్చు పు<br />ణ్యాత్ముడ! నీకు మోక్ష మెటు లబ్బును? నెత్తురు చేతి పూజ వి<br />శ్వాత్ముడు స్వీకరించునె? చరాచరవర్తి ప్రభుండు మా పవి<br />త్రాత్మల నందుకోడె! నడమంత్రపు నీ తగులాట మేటికిన్? 7.<br />[నడమంత్రపు = అకస్మాత్తుగా (వచ్చిన); తగులాట = ఆసక్తి; మేటి = భగవంతుడు]<br /><br />తే.గీ.ఊలు దారాలతో గొంతు కురి బిగించి<br />గుండెలో నుండి సూదులు గ్రుచ్చి కూర్చి<br />ముడుచుకొందురు ముచ్చట ముడుల మమ్ము<br />అకట! దయలేని వారు మీ యాడువారు. 8.<br /><br />తే.గీ.గుండె తడి లేక నూనెలో వండి పిండి<br />అత్తరులు చేసి మా పేద నెత్తురులను<br />కంపు దేహాలపై గుమాయింపు కొరకు<br />పులుముకొందురు హంత! మీ కొలము వారు. 9.<br />[గుండె తడి = జాలి; హంత = హంతకుడు/హంతకురాలు; కొలము = కులము]<br /><br />ఉ.అక్కట! హాయి మేము మహిషాసురు లెందరొ నాల్గు ప్రక్కలన్<br />ప్రక్కల మీద చల్లుకొని మా పసిమేనులు పాడు కాళ్ళతో<br />ద్రొక్కుచు దొర్లి - దొర్లి - మరు రోజుదయాననె వాడి వత్తలై<br />రెక్కలు జారిపోఁ పరిహరింతురు మమ్ముల పెంటదిబ్బ పై. 10.<br />[మేను = శరీరం; వత్త = వడలిపోయినది; పరిహరించు = విడుచు]<br /><br />ఉ.మా వెలలేని ముగ్ధ సుకుమార సుగంధ మరంద మాధురీ<br />జీవిత మెల్ల మీకయి త్యజించి కృశించి నశించిపోయె; మా<br />యౌవన మెల్ల కొల్లగొని ఆ పయి చీపురుతోడ చిమ్మి మ<br />మ్మావల పారబోతురు గదా! నరజాతికి నీతి యున్నదా!? 11.<br />[ముగ్ధ = చక్కని; మరందము = మకరందము; మాధురి = తీయందనము]<br /><br />తే.గీ.బుద్ధ దేవుని భూమిలో పుట్టినావు<br />సహజ మగు ప్రేమ నీలోన చచ్చెనేమి?<br />అందమును హత్య చేసెడి హంతకుండ!<br />మైలపడిపోయె నోయి! నీ మనుజ జన్మ. 12.<br />[మైల = మలినము]<br /><br />తే.గీ.పూజ లేకున్న బాబు నీ పున్నె మాయె!<br />కోయ బోకుము మా పేద కుత్తుకలను<br />అకట! చేసేత మమ్ముల హత్య చేసి<br />బాపుకొనబోవు ఆ మహా భాగ్య మేమి? 13.<br />[కుత్తుక = గొంతు]<br /><br />తే.గీ.ఇట్లు పుష్పాలు నన్ను చీవాట్లు పెట్టి<br />నట్లుగాన్ - పూలు కోయ చేయాడలేదు;<br />ఏమి తోచక దేవర కెరుక సేయ<br />వట్టి చేతులతో ఇటు వచ్చినాను. 14.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-1536918521452950010?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-75854029590932008912007-03-17T11:17:00.000+05:302007-03-17T11:19:32.388+05:30చం. మొదలిడ కావ్యభారతిని ముందుగ వాణిని ప్రస్తుతింప నా<br />యెదనుదయించినట్టివగు యీ చిఱు పల్కులు వచ్చిరాని యీ<br />పదములతోనె నీకు అభివందనముల్ మనసార చేయుచూ<br />చదువులతల్లి శారదవు అమ్మవు నీకు నమస్కరించెదన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-7585402959093200891?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-59183889437855621472007-03-14T10:18:00.000+05:302007-03-14T10:19:36.261+05:30మ. చదువుల్ నేర్చిన చాలునంచు విధులన్ సంధ్యాదులన్ వీడుచున్<br />అదియే లోకమటంచు నమ్మి క్రమబద్ధంబైన సజ్జీవనం<br />బు దగా గాబడినా నిజంబు యది కాబోదంచు జీవించు నా<br />హృదయంబందలి బాధనెంచి, హరి! నా హృత్తాపమున్ బాపవే.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-5918388943785562147?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-89844353750992778722007-02-18T22:19:00.000+05:302007-03-09T11:28:34.336+05:30ఆ.వె. ఆరువేల కొంపలంటించె నయగారు<br />ఆరువేల వేరె యప్పు జేసె<br />అతడుగాక యెవ్వడారువేల నియోగి<br />విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ<br /><div style="text-align: right;"><span style="font-size:85%;">దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణ శాస్త్రి </span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-8984435375099277872?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-24571799599562299842007-02-07T18:52:00.000+05:302007-02-07T18:54:18.188+05:30కం. వాగీశాదులు యెవరిని<br />బాగుగ పూజించి పనుల ప్రారంభమునన్<br />కాగలిగిరొ కృతకృత్యులు<br />ఆ గణనాథుని కొలిచెద ఆరాధనతో.<br /><br />श्लो॥ वागीशाद्यास्सुमनसः सर्वार्थानामुपक्रमे।<br />यं नत्वा कृतकृत्याः स्युः तं नमामि गजाननम् ॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-2457179959956229984?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-8579256233523817292007-02-07T18:50:00.000+05:302007-02-07T18:52:27.953+05:30కం. మంగళము కోసలేంద్రా<br />మంగళము మహితగుణధర మహితనయపతీ<br />మంగళము రాకుమారా<br />మంగళములు సార్వభౌమ మా రామయ్యా.<br /><br />श्लो॥ मङ्गलं कोसलेन्द्राय महनीय गुणाभ्धये।<br />चक्रवर्ति तनूजाय सार्वभौमाय मङ्गलम्॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-857925623352381729?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1169808464581339192007-01-26T16:17:00.000+05:302007-01-26T16:17:44.590+05:30ఉ.మారమణాంతరంగ నభమార్గమునందు చరించు హంస - తా<br />రారమణారుణానలకరమ్ములు చూపులుగా ధరించు గం<br />గారమణా - కృపాజలధి - కామితమోక్షప్రదాయకా - భవా<br />నీ రమణా - మనోకమలినీమధుకారక - నీకు మ్రొక్కెదన్.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116980846458133919?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1169746561912595462007-01-25T23:02:00.000+05:302007-01-25T23:06:01.920+05:30ఉ.శ్రీరఘువంశచంద్రుడగు శ్రీసతినాయకుఁ రామచంద్రునిన్<br />మారశరీరనాశకకుమారుడు బొజ్జగణాధిదేవునిన్<br />వారణచర్మధారి భవపాశవిమోచనకారి యీశునిన్<br />నీరజజాతధర్మసతినిన్ మది మ్రొక్కెద మోక్షసిద్ధికై.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116974656191259546?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1168005452093713612007-01-05T18:43:00.000+05:302007-01-05T19:27:32.103+05:30కం. మరి మరి అడిగెద నాకిల<br />వరములు యితరములు వలదు వారిజనయనా<br />నిరతముగ మదిని నీ శ్రీ<br />చరణకమలభక్తి నాకు చాలును రామా.<br /><br />श्लो॥ वरं न याचे रघुनाथ युष्मत्पादाब्जभक्तिस्सततं ममास्तु।<br />इदं प्रियं नाथ वरं प्रयच्छ पुनःपुनस्त्वामिदमेव याचे॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116800545209371361?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167288044173308532006-12-28T11:45:00.000+05:302006-12-28T12:10:44.186+05:30కం. అరుణాన్వయతారాపతి<br />భరతాగ్రజుడగు రఘుపతి భవనాశకుడౌ<br />ధరణిజపతి శ్రితజనపతి<br />శిరసా నే మ్రొక్కు వేల్పు శ్రీరాఘవుడే.<br /><br />श्लो॥ रघुनन्दन एव दैवतं नो रघुवंशोद्भव एव दैवतं नः।<br />भरताग्रज एव दैवतं नो भगवान् राघव एव दैवतं नः॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116728804417330853?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167285867654831032006-12-28T11:14:00.000+05:302006-12-28T11:34:27.663+05:30కం. సీతమ్మకు కుడి ప్రక్కన<br />భ్రాత సుమిత్ర కొమరునకు ప్రక్కన నడుమన్<br />చేతను విల్లంబులు కల<br />ఓ తరణికులజ రఘువర వందనములివే.<br /><br />श्लो॥ सीतायाः दक्षिणे पार्श्वे लक्ष्मणस्य च पार्श्वतः।<br />तन्मध्ये राघवं वन्दे धनुर्बाणधरं हरिम्॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116728586765483103?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167284419391834902006-12-28T10:36:00.000+05:302006-12-28T11:12:37.880+05:30కం. శ్రీరమ నాకు జనని మరి<br />శ్రీరాముడు నాదు తండ్రి శ్రేయో ప్రదమౌ<br />శ్రీరామభక్తిపరులౌ<br />మారుత్యాది కపివరులు మా కిల బంధుల్.<br />श्लो॥ जनको रामचन्द्रो मे जननी जनकात्मजा।<br />हनुमत्प्रमुखास्सर्वे हरयो मम बान्धवाः॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116728441939183490?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167282410191326722006-12-28T10:28:00.000+05:302006-12-28T10:36:50.200+05:30కం. జానకి నాదు జనని యా<br />జానకిరాముడు మదీయ జనకుండవ్వన్<br />నా నెచ్చెలి లక్ష్మణుడుం<br />డన్ నా కెందుకు విచార డక్కుల్ చింతల్.<br /><br />श्लो॥ जननी जानकी साक्षाज्जनको राघुनन्दनः।<br />लक्ष्मणो मित्र मस्माकं को विचारः कुतो भयम्॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116728241019132672?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167280585619286732006-12-28T10:02:00.000+05:302006-12-28T10:06:25.626+05:30కం. రాముడె తల్లియుఁ దండ్రియు<br />నా మిత్రుడు సోదరుండు నా కన్నియు శ్రీ<br />రాముడె యని నేఁ నమ్మితి<br />నా మది నెఱుఁగ నితర సుర నొక్కని నైనన్.<br /><br />श्लो॥ माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः भ्राता रामो मत्सखा राघवेशः।<br />सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालुः नान्यं दैवं नैव जाने न जाने॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116728058561928673?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-26724004.post-1167037722308548452006-12-25T14:35:00.000+05:302006-12-25T14:43:13.750+05:30కం. అనుపమగుణశ్రీపతియగు<br />ఇనవంశసుధాకరునకు దైత్యహరునకున్<br />వనజాక్షుండగు దశరథ<br />తనయుడు ఆజానుబాహునకు వందనముల్.<br /><br />श्लो॥ श्रीराघवं दशरथात्मज मप्रमेयम्<br />सीतापतिं रघुकुलान्वयरत्नदीपम्।<br />आजानुबाहु मरविन्ददलायताक्षम्<br />रामं निशाचर विनाशकरं नमामि॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/26724004-116703772230854845?l=vaagvilaasamu.blogspot.com' alt='' /></div>రాఘవnoreply@blogger.com0