మంగళంపల్లి రామనరసింహమూర్తిగారికి అశ్రునివాళి

ఆప్యాయముగ గౌరవాదరంబులతోడ తాతగారూ యంచు దగ్గరయ్యి
గురువుగారూ యంచు కూర్చుని కృతులను పాడి మందిరమున భక్తులమయి
ఈ క్రొత్త పద్యము ఈ వేళ వ్రాసాను చూడండి అని చూపి స్ఫూర్తి పొంది
మనుమలంటూ మీరు మమ్మల్ని ప్రేమతో ఆశీర్వదించగా హాయినొంది

మేము తిరిగి వచ్చెడిలోపు మీరు మమ్ము
వదిలి తిరిగిరానట్టి త్రోవను చనిరట!
మాకు మంగళంపల్లి రామనరసింహ
మూర్తిగారు మీరొక్కరే! గుర్తులేదె?

మనుమలము బాధ పడమా
కనులందు తిరిగెడి నీళ్లు గద్గద స్వరమూ
కనలేదో! వినలేదో!
చనగా కైవల్యపథము జ్ఞప్తికి లేమో!

శ్రీవరలక్ష్మి నమస్తుభ్యం

శ్రీవరలక్ష్మి నమస్తుభ్యం వసుప్రదే శ్రీసారసపదే రసపదే సపదే పదే పదే॥

భావజజనకప్రాణవల్లభే సువర్ణాభే భానుకోటిసమానప్రభే భక్తసులభే।
సేవకజనపాలిని శ్రితపఙ్కజమాలిని కేవలగుణశాలిని కేశవహృత్కేళిని॥

శ్రావణపౌర్ణమీపూర్వస్థశుక్రవారే చారుమతీప్రభృతిభిఃపూజితాకారే।
దేవాదిగురుగుహసమర్పితమణిమయహారే దీనజనసంరక్షణనిపుణకనకధారే।
భావనాభేదచతురే భారతీసన్నుతవరే।
కైవల్యవితరణపరే కాఙ్క్షితఫలప్రదకరే॥

* * *

వసుప్రదే సారసపదే రసపదే సపదే పదే పదే శ్రీవరలక్ష్మి తుభ్యం నమః॥ పదే పదే సపదే॥ శ్ర్యుత్తమగుణశోభితా చ వరదా చాసౌ లక్ష్మీశ్చ శ్రీవరలక్ష్మీ। నమస్తుభ్యం తే నమః। వసూః ధనధాన్యసంతానసౌభాగ్యాదీన్ ప్రదదాతీతి వసుప్రదా। సారసమివ పద్మమివ పదమఙ్ఘ్రిః యస్యాస్సా సారసపదా। రసః శోభా యస్యాః పదే గమనే సా రసపదా। సం జ్ఞానం పం రక్షణాం దాతీతి సపదా। అత్ర జ్ఞానరక్షణే దేహీతి చార్థః। పదే పదే సదా సర్వత్ర॥

శ్రీవరలక్ష్మీ, సమస్తసౌభాగ్యాలనూ ఇచ్చే తల్లీ , కమలములవంటి పాదములు కలదానా, అడుగులయందు అందము కనబరచుదానా, ఎల్లప్పుడూ జ్ఞానాన్నీ రక్షణనీ ఇచ్చుదానా, నీకు నమస్కారము.

భావజస్య మన్మథస్య జనకః పితేతి భావజజనకః విష్ణుః తస్య ప్రాణవల్లభా ప్రియవధూః ఇతి భావజజనకప్రాణవల్లభా। సువర్ణ ఇవ ఆభా రుచిః కాన్తిః యస్యాస్సా సువర్ణాభా। భానూనామాదిత్యానాం కోటిః భానుకోటిః మానే గణనే సమేతి సమానా భానుకోటిభిః సమానా ప్రభా కాన్తిః యస్యాస్సా భానుకోటిసమానప్రభా। భక్తానాం అనాయాసేన లభ్యేతి భక్తసులభా। సేవకజనాన్ భృత్యగణాన్ పాలయతీతి సేవకజనపాలినీ। శ్రితేభ్యః నతేభ్యః పఙ్కజైః పద్మైః కలితాం మాలాం యా ధార్యతే సా శ్రితపఙ్కజమాలినీ। కేవలాః అనితరసాధ్యాః గుణాః యస్యాం సా కేవలగుణశాలినీ। కేశవస్య విష్ణోః హృత్కేళినీ మానసోల్లాసినీతి కేశవహృత్కేళినీ॥

మన్మథుడి తండ్రియైన విష్ణుమూర్తికి ప్రియురాలా, బంగారు మేనిఛాయ కలిగినదానా, కోటిసూర్యులకు మేటియైన కాంతి కలదానా, భక్తసులభురాలా, సేవకజనులను ప్రీతితో పాలించుదానా, సరోజమాలికను ధరించినదానా, అనితరసాధ్యమైన గుణసంపత్తి కలదానా, కేశవునికి మానసోల్లాసము కలిగించుదానా ... శ్రీవరలక్ష్మీ, నీకు నమస్కారము.

శ్రావణమాసే పౌర్ణమీతిథ్యాః పూర్వం సమీపే స్థితే శుక్రవారే శ్రావణపౌర్ణమీపూర్వస్థశుక్రవారే। ఏతస్మిన్ దినే। చారుః మనోజ్ఞా మతిః యస్యాస్సా చారుమతీ ఏతావత్ సర్వాభిశ్చ చారుమతీప్రభృతిభిః పూజితః సేవితః ఆకారః మూర్తిః యస్యాస్సా చారుమతీప్రభృతిభిఃపూజితాకారా। దేవాదిభిః గురుగుహేన సుబ్రహ్మణ్యేన చ సమర్పితః మణిమయహారః యయా ధార్యతే సా దేవాదిగురుగుహసమర్పితమణిమయహారా। దీనజనానామకిఞ్చనానాం సంరక్షణార్థం కనకం హేమం ధారేవ వృష్టీవ ప్రదానే నిపుణా చతురా ఇతి దీనజనసంరక్షణనిపుణకనకధారా। భావనానాం చిత్తవృత్తీనాం భేదనే నిరోధే చతురా నిపుణేతి భావనాభేదచతురా। భారత్యా వాణ్యా సన్నుతా బహుధా స్తుతా వరా ఉన్నతా శక్తిః భారతీసన్నుతవరా। కైవల్యం మోక్షం వితరణే దానే పరా నిమగ్నా కైవల్యవితరణపరా। కాఙ్క్షితం కామితం ఫలం ప్రదాయకః కరః వరదహస్తః యస్యాస్సా కాఙ్క్షితఫలప్రదకరా॥

శ్రావణపౌర్ణిమకు ముందు వచ్చే శుక్రవారమునాడు (వరలక్ష్మీవ్రతము చేసికొనే రోజు) చారుమతులైన సువాసిన్యాదులచే పూజించబడుదానా, గురుగుహాదులచే ఈయబడిన మణిహారమును ధరించుదానా, దీనులను రక్షించుటయందు నిపుణురాలా, చిత్తవృత్తులను నిరోధించుటయందు చతురురాలా, సరస్వతిచే కొనియాడబడినదానా, కైవల్యాన్నిచ్చేదానా, కామితఫలములను ఒసగు వరదహస్తము కలదానా ... శ్రీవరలక్ష్మీ, నీకు నమస్కారము.

* * *

గురుగుహముద్రాఙ్కితా ముత్తుస్వామిదీక్షితస్య కృతిరియం శ్రీరాగరూపకతాళాభ్యాం గీయతే॥

సంగీత కళానిధి శ్రీమతి "పట్టమ్మాళ్" గారికి

స్పష్టోచ్చారణతోనూ
సృష్టించే శిష్ట రాగ వృష్టులతోనూ
మృష్టాన్నం తిన్నట్టే
తుష్టులు కానట్టివారు దొరకరు ఒకరూ ౧

పట్టువి స్వరాలపుట్టవి
కట్టిపడేసావు నీదు గానాంబుధిలో...
ఇట్టాగా ముంచేదీ?
పట్టమ్మాళ్ నీకు వేల బాష్పాంజలిగళ్ ౨

ఆచార్యదేవోభవ

ఓ దేవా నిన్ ౧

సాధించగా నెంచి శక్తీయ మని కోర నణకువ న్నేర్పగా నణచితీవు
గొప్పకార్యార్థినై కోరగా స్వాస్థ్యంబు మంచిఁ జేయించగా వంచితీవు
సంతసిల్లెద నంచుఁ జాల ధనముఁ గోరఁ బుద్ధిచ్చి నా కోర్కె ముంచితీవు
స్తుతులకై స్థితిఁ గోరఁ మతిపోయి నే నిన్ను పోగొట్టుకోకుండఁ బ్రోచితీవు

ఉర్వి నున్నవన్ని యుల్లాసజీవనో
త్సాహినై యడుగఁగఁ గ్షమనుఁ జూపి
కోరినయవి గాకఁ గోరకున్నను నాకుఁ
గోరవలసినయవి గూర్చితీవు ౨

లలితపదాంబుజంబులను లాఘవమొప్పఁ బదాలఁ గొల్వగాఁ
దెలియదు నాకు నీకయి సుదీర్ఘములైన కవిత్వమాలికల్
కలనము సేయఁ దైవతమ! కాని వచించెద, వచ్చి రాని యీ
తెలుగు వచస్సరోజములు తెల్పునుగాక నమస్సుమాంజలుల్ ౩

నన్ను మన్నించి యో ప్రపన్నప్రసన్న!
నిన్ను చూపు గురునిఁ దెల్పు తెన్నుజూపు
మన్ని కన్నరల్ ఛిన్నమై చెన్నుమీఱ
విన్నపంబు నీసారి నీ వెన్నవయ్య ౪

భార్యాచతుష్టయము

అనగనగా నొకండు తన యాలులు నల్వురితో ముదంబునన్
ధనము సమృద్ధిగాఁ గలిగి ధాత్రిఁ వసించెను తృప్తచిత్తుఁడై;
తనకుఁ గనిష్ఠభార్య యనఁ దక్కిన భార్యలకంటె మోజు కా
వున సమకూర్చునామెకు నమోఘములైన విలాసవస్తువుల్ ౧

మనమున నుండు గౌరవపుమక్కువచేతఁ దృతీయభార్యనున్
జనులకుఁ జూపి తా మిగుల సంతసమొందును; కాని, డెందమం
దున నొక భీతి యుండెడిది దుర్గతి నాయమ నిల్వదంచు, పా
రుననియు వేఱు వ్యక్తికయి (చోటికని), రోదన లెవ్వియు నాపరావనీ ౨

అనుపమసౌమ్యమూర్తి మధురాప్తసుహృన్మణిదీప్తి నింటిమం
త్రిని ననువర్తినిన్ తన ద్వితీయకళత్రముఁ జూచుఁ బ్రీతితో;
ననుదినమున్నతిన్ పతికి నాదరగౌరవవృద్ధిఁ గోరు భా
ర్యనుఁ దన జ్యేష్ఠజాయను నిరాదరణన్ మరచెన్ మదంబునన్ ౩

దినములు దొర్లె... జబ్బువడి దీనదశన్ మదిఁ జింత సల్పి "నా
మనుగడ కొచ్చె ముప్పు, యికఁ గ్ష్మాపయి నూకలు చెల్లె!" నంచు నెం
చిన తరుణానఁ జిన్నసతిఁ జెంతకు రమ్మని "తోడు వత్తువా?"
యని యడిగెన్ వివిక్తమున నామె చివాలున లేచి "రా"ననెన్ ౪

"ప్రణతులు నీకు! నెవ్వరును ప్రాణము పోయెడు కాలమందు ర
మ్మని పిలువంగఁబోరు! మతి మాలెను నీ!" కని పల్కె; నిట్టులే
చినసతులందఱూ పలుకఁ ఛిన్ననిరీక్షణుఁడైన వానికిన్
వినఁబడె నొక్క మాట తన వెంబడి "వత్తు"ననంచు నెప్పుడూ ౫

కనులు చెమర్చె కాంచుటకుఁ గష్టమయెన్ తుదకున్ కనుంగొనెన్
కని తన దొడ్డభార్య నటు "గర్వవశంబునఁ గాంచకుంటి నీ
ఘనతరమానినీమణిని, గౌరవమీయగనైతి" నంచు శో
కనతహృదంతరంగుడయి కై గొని చేతుల నుంచె చేతులన్ ౬

* * *

జననమునాటిభార్య మృతిజన్మవిమోచక మాత్మవస్తుచిం
తన యని, యామెగాక మఱి తక్కిన వార లసత్యమైనవౌ
మన పరివారమిత్రగణ మాదరకీర్తిధనాదిబంధముల్
తను వని గుర్తెఱెంగుట సదా సుఖదంబని గుర్తు చూడగా ౭